#เกร็ดความรู้: “สีไว้ทุกข์” ในอดีตไม่ได้มีแค่ขาวดำ! เปิดธรรมเนียมสมัย ร.5 ก่อนเปลี่ยนมาเป็น “ชุดดำ”

ในอดีตเมื่อมีการจัดงานพระบรมศพหรือพระศพของเจ้านาย สี ของเครื่องแต่งกายที่ใช้ในการไว้ทุกข์นั้นมีความซับซ้อนและมีรายละเอียดมากกว่าแค่สีขาวและสีดำครับ วันนี้เราจะพาไปย้อนดูเกร็ดประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจ โดยอ้างอิงจากพระนิพนธ์ของ ม.จ.หญิงพูนพิศมัย ดิศกุล เพื่อเปิดเผยว่า “สีม่วงแก่” เคยมีความหมายสำคัญอย่างไรในธรรมเนียมไว้ทุกข์ของไทยครับ

ธรรมเนียมไว้ทุกข์ในอดีต: ไม่ใช่แค่สี แต่รวมถึงการ “โกนผม”

ในอดีต การไว้ทุกข์ในงานพระบรมศพหรือพระศพของสยามประเทศมีหลักปฏิบัติอยู่ 2 วิธีหลัก คือ การใช้สีของเครื่องแต่งกาย และ การโกนผม ซึ่งการโกนผมนี้ได้ถูกยกเลิกไปในสมัยรัชกาลที่ 5

ถอดรหัส 3 สีไว้ทุกข์ในสมัยรัชกาลที่ 5

ตามที่ ม.จ.หญิงพูนพิศมัย ดิศกุล ได้บันทึกไว้ในพระนิพนธ์ สีไว้ทุกข์ในสมัย ร.5  แต่เดิมธรรมเนียมการใช้สีในการไว้ทุกข์มีถึง 3 สี และแต่ละสีก็มีความหมายที่แตกต่างกันตามความสัมพันธ์และสถานภาพของผู้ไว้ทุกข์กับผู้ที่จากไป:

• สีดำ: ใช้สำหรับผู้ใหญ่ หรือผู้ที่มี อายุแก่กว่าผู้ตาย
• สีขาว: ใช้สำหรับผู้เยาว์ หรือผู้ที่มี อายุอ่อนกว่าผู้ตาย
• สีม่วงแก่ หรือ สีน้ำเงินแก่: ใช้สำหรับ ผู้ที่ไม่ได้เป็นญาติเกี่ยวดอง กับผู้ตายเลยแม้แต่น้อย

การเปลี่ยนแปลงสู่ 'ชุดดำ'และความยืดหยุ่นในอดีต

อย่างไรก็ตาม แม้จะมีกฎเกณฑ์เรื่องอายุและญาติ แต่ก็มีความยืดหยุ่นในบางโอกาส เช่น หากผู้ตายมีความสำคัญทางจิตใจอย่างมาก ผู้ไว้ทุกข์ที่มีอายุมากกว่าก็อาจไว้ทุกข์ด้วย ชุดขาว ได้เป็นกรณีพิเศษ

ในที่สุด ธรรมเนียมการไว้ทุกข์ในงานพระบรมศพของไทยก็ค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงไป โดยมีการ ยกเลิกการโกนผม ในรัชสมัยรัชกาลที่ 5 และปรับเปลี่ยนการแต่งกายมาเน้นใช้ ชุดสีดำ เป็นหลักตามเงื่อนไขของแต่ละยุคสมัยดังเช่นในปัจจุบัน

การได้เรียนรู้เกร็ดประวัติศาสตร์เหล่านี้ทำให้เราเห็นว่า #วัฒนธรรมศึกษา เรื่องการไว้ทุกข์นั้นมีความละเอียดอ่อนและมีการปรับเปลี่ยนตามยุคสมัย การแต่งกายด้วยสีดำหรือสีสุภาพที่เราปฏิบัติกันในปัจจุบัน จึงเป็นการสืบทอดธรรมเนียมที่ผ่านการกลั่นกรองทางประวัติศาสตร์มาแล้วนั่นเอง

#สีไว้ทุกข์ #ประวัติศาสตร์ไทย #รัชกาลที่5 #ธรรมเนียมโบราณ #วัฒนธรรมศึกษา

*******************