"สายยงยศ" สัญลักษณ์แห่งเกียรติยศของนายทหารฝ่ายเสนาธิการ

หลายคนอาจเคยสังเกตเห็นสายไหมสีทองหรือสีเหลืองถักอย่างประณีตประดับอยู่บนบ่าเครื่องแบบของนายทหาร สิ่งนี้เรียกว่า “สายยงยศ” ซึ่งไม่ได้มีหน้าที่เป็นเพียงเครื่องประดับเพื่อความสวยงาม แต่ยังใช้เป็นเครื่องหมายที่เกี่ยวข้องกับตำแหน่งและหน้าที่ทางทหาร โดยเฉพาะสายยงยศของนายทหารฝ่ายเสนาธิการ

จากเครื่องประกอบเครื่องแบบ สู่สัญลักษณ์ฝ่ายเสนาธิการ

ที่มาของสายยงยศหรือ aiguillette มีคำอธิบายทางประวัติศาสตร์อยู่หลายแนวทาง หนึ่งในเรื่องเล่าที่แพร่หลายในวงการทหารเชื่อมโยงสายชนิดนี้กับกองทัพฝรั่งเศสในยุคนโปเลียน โดยเล่าว่าพัฒนามาจากเชือกที่นายทหารใช้ขณะขี่ม้า ก่อนจะกลายเป็นส่วนหนึ่งของเครื่องแบบและใช้แสดงหน้าที่ของนายทหารบางตำแหน่ง

อย่างไรก็ตาม ที่มาดังกล่าวควรถือเป็น เรื่องเล่าทางประวัติศาสตร์มากกว่าข้อสรุปที่ยืนยันได้แน่นอน เพราะ Naval History and Heritage Command ของกองทัพเรือสหรัฐฯ ระบุว่าคำอธิบายที่ว่าสายยงยศมาจากเชือกสำหรับผูกดินสอหรือปากกาของนายทหารฝ่ายเสนาธิการนั้นไม่ใช่ที่มาที่ได้รับการยืนยันทางประวัติศาสตร์.

สำหรับรูปแบบที่คุ้นตา สายยงยศฝ่ายเสนาธิการมีทั้งชนิดไหมทองและไหมสีเหลือง พร้อมสายถัก สายเกลี้ยง และตุ้มโลหะสีทอง โดยรูปแบบและวิธีใช้แตกต่างกันตามประเภทเครื่องแบบและข้อกำหนดของแต่ละเหล่าทัพ. แหล่งข้อมูลของกระทรวงกลาโหมยังระบุการใช้สายยงยศไหมทองกับเครื่องแบบบางประเภท เช่น เครื่องแบบที่ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ เครื่องแบบครึ่งยศ เต็มยศ และเครื่องแบบสโมสร.

ไหมทองกับไหมเหลือง ใช้ต่างกันอย่างไร

ตามข้อมูลที่เผยแพร่โดยอนุสรณ์สถานแห่งชาติ สายไหมทองใช้กับเครื่องแบบเต็มยศ เครื่องแบบครึ่งยศ และเครื่องแบบสโมสร ขณะที่เครื่องแบบบางประเภทใช้ไหมสีเหลือง และกรณีเครื่องแบบปกติชนิดลำลองแบบเสื้อเชิ้ตมีการใช้สายไหมเหลืองเกลี้ยง.

รายละเอียดเหล่านี้ทำให้สายยงยศไม่ได้เป็นเพียงสิ่งตกแต่งบนเครื่องแบบ แต่ยังช่วยบ่งบอกหน้าที่และฐานะของผู้สวมใส่ตามระเบียบของกองทัพด้วย

เส้นทาง “สายยงยศ” ในกองทัพไทย

ในประเทศไทย หลักฐานเกี่ยวกับสายยงยศปรากฏมาตั้งแต่รัชสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 โดยข้อมูลของสำนักงานราชบัณฑิตยสภาระบุว่า ใน พ.ศ. 2440 มีข้อกำหนดให้นายทหารชั้นผู้ใหญ่ในกรมยุทธนาธิการทหารบกใช้สายยงยศ รวมถึงมีการกำหนดรูปแบบสำหรับนายทหารองครักษ์ แต่ในเวลานั้นยังไม่ได้ระบุถึง “สายยงยศฝ่ายเสนาธิการ” โดยตรง.

ต่อมาในรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 จึงปรากฏการใช้สายยงยศของนายทหารฝ่ายเสนาธิการอย่างชัดเจนขึ้น มีทั้งสายไหมสีเหลืองและไหมทอง ใช้แตกต่างกันตามประเภทเครื่องแบบ.

ในช่วงเวลาต่อมา รูปแบบของสายยงยศได้รับการปรับให้เหมาะสมกับเครื่องแบบและภารกิจ แต่แนวคิดหลักยังคงเดิม คือใช้เป็นเครื่องหมายประกอบเครื่องแบบสำหรับนายทหารที่ดำรงตำแหน่งหรือหน้าที่ซึ่งกำหนดให้มีสิทธิใช้สายยงยศ

ดังนั้น เมื่อเห็นสายถักสีทองหรือสีเหลืองพาดอยู่บนบ่าเครื่องแบบทหาร สิ่งที่เห็นจึงไม่ใช่เพียงรายละเอียดเพื่อความสง่างาม แต่เป็นหนึ่งในเครื่องหมายที่สะท้อนทั้ง หน้าที่ ระเบียบแบบแผน และประวัติศาสตร์ของเครื่องแบบทหาร ที่สืบต่อกันมาเป็นเวลานาน