ทำไมการเดินทางไกลทำให้เรา ‘คิดอะไรได้มากขึ้น’?

หลายคนคงเคยสังเกตว่าเมื่อไหร่ที่เราออกเดินทางไกลจากบ้าน ไม่ว่าจะเป็นการท่องเที่ยว การเดินทางเพื่อธุรกิจ หรือแม้แต่การเดินทางระยะสั้น เรามักจะมีไอเดียใหม่ๆ เกิดขึ้น หรือสามารถคิดหาทางออกของปัญหาที่ค้างคาใจมานานได้ง่ายขึ้น ปรากฏการณ์นี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่มีรากฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ชัดเจน
การปลดปล่อยสมองจากกรอบความคิดเดิม

ในชีวิตประจำวัน เราติดอยู่ในสิ่งที่นักจิตวิทยาเรียกว่า “Mental Ruts” หรือร่องรอยความคิดแบบเดิมๆ เราใช้เส้นทางเดิมไปทำงาน นั่งที่โต๊ะเดิม คุยกับคนเดิม ทำกิจกรรมเดิม สมองจึงเคยชินกับการประมวลผลข้อมูลในแบบเดิมๆ ซึ่งแม้จะมีประสิทธิภาพในการจัดการชีวิตประจำวัน แต่กลับจำกัดการคิดสร้างสรรค์

เมื่อเราเดินทางไปยังสถานที่ใหม่ สมองจำเป็นต้องปรับตัวเพื่อรับมือกับสภาพแวดล้อมที่ไม่คุ้นเคย การประมวลผลข้อมูลใหม่นี้กระตุ้นให้เกิดการเชื่อมต่อระหว่างเซลล์ประสาทในรูปแบบใหม่ เหมือนกับการเปิดเส้นทางใหม่ในสมองที่ไม่เคยใช้มาก่อน
ผลของการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพต่อการคิด

การเคลื่อนไหวของร่างกายระหว่างการเดินทาง โดยเฉพาะการเดินเท้า มีผลต่อการทำงานของสมองอย่างมีนัยสำคัญ การศึกษาของมหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ดพบว่า การเดินเท้าช่วยเพิ่มความคิดสร้างสรรค์ขึ้นถึง 60% เมื่อเทียบกับการนั่งนิ่ง
การเคลื่อนไหวช่วยเพิ่มการไหลเวียนเลือดไปยังสมอง ทำให้สมองได้รับออกซิเจนและสารอาหารมากขึ้น นอกจากนี้ยังกระตุ้นการปล่อยสาร BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor) ซึ่งเป็นโปรตีนที่ช่วยสร้างและบำรุงเซลล์ประสาท รวมถึงการสร้างการเชื่อมต่อใหม่ระหว่างเซลล์ประสาท
การทำงานของ Default Mode Network

หนึ่งในกลไกสำคัญที่อธิบายว่าทำไมการเดินทางถึงช่วยให้คิดได้มากขึ้น คือการทำงานของ Default Mode Network (DMN) ในสมอง DMN เป็นเครือข่ายของพื้นที่สมองที่ทำงานเมื่อเราไม่ได้มุ่งเน้นกับงานใดงานหนึ่งโดยเฉพาะระหว่างการเดินทาง โดยเฉพาะช่วงที่เราไม่ต้องตัดสินใจอะไรมาก เช่น การนั่งรถไฟ หรือการเดินในเส้นทางที่ไม่ซับซ้อน DMN จะเริ่มทำงาน นี่คือช่วงเวลาที่สมองทำการเชื่อมโยงข้อมูลต่างๆ ที่เก็บไว้ในความทรงจำ การคิดฝัน การวางแผนอนาคต และการแก้ปัญหาแบบสร้างสรรค์เกิดขึ้นในช่วงนี้
การลดความเครียดและวิตกกังวล

สภาพแวดล้อมใหม่ โดยเฉพาะธรรมชาติ ช่วยลดระดับฮอร์โมนความเครียดอย่าง cortisol การศึกษาจากญี่ปุ่นเกี่ยวกับ “Forest Bathing” หรือการอยู่ในป่าเพื่อสุขภาพ พบว่าการใช้เวลาในธรรมชาติช่วยลดความเครียดและเพิ่มความสามารถในการคิดอย่างมีนัยสำคัญ
เมื่อระดับความเครียดลดลง สมองจะมีพลังงานมากขึ้นในการทำงานในส่วนของการคิดสร้างสรรค์ แทนที่จะต้องใช้พลังงานไปกับการจัดการกับความวิตกกังวลและแรงกดดันจากชีวิตประจำวัน
การเปิดรับประสบการณ์ใหม่

การเดินทางทำให้เราต้องเผชิญกับสถานการณ์ที่ไม่คาดคิด ซึ่งฝึกฝนความยืดหยุ่นทางความคิด การต้องปรับตัวและหาทางแก้ปัญหาในสถานการณ์ใหม่ๆ ช่วยเสริมสร้างทักษะการคิดเชิงสร้างสรรค์
การพบปะผู้คนใหม่ การได้ยินภาษาใหม่ การได้เห็นสถาปัตยกรรม อาหาร และวัฒนธรรมที่แตกต่าง เป็นการเพิ่ม “วัตถุดิบ” ให้กับสมองในการสร้างไอเดียใหม่ยิ่งมีข้อมูลหลากหลายมากเท่าไหร่ สมองก็ยิ่งสามารถผสมผสานและสร้างความคิดใหม่ได้มากขึ้นเท่านั้น
การหลุดพ้นจากการรบกวนทางดิจิทัล
ในยุคที่เราต้องเผชิญกับการรบกวนจากสมาร์ทโฟน อีเมล และสื่อสังคมอย่างต่อเนื่อง การเดินทางมักเป็นโอกาสในการหลีกหนีจากสิ่งรบกวนเหล่านี้ แม้ว่าจะไม่ได้ตัดขาดโดยสิ้นเชิง แต่ความเข้มข้นของการรบกวนก็ลดลงอย่างมาก
การศึกษาพบว่า การต้องเปลี่ยนความสนใจไปมาระหว่างงานต่างๆ อย่างต่อเนื่อง (Multitasking) ทำให้ประสิทธิภาพในการคิดลดลง การมีเวลาโฟกัสกับความคิดเรื่องเดียวเป็นเวลานานๆ ระหว่างการเดินทาง ช่วยให้สมองสามารถคิดอย่างลึกซึ้งและครอบคลุมมากขึ้น
การเปลี่ยนมุมมองและมุมคิด
การออกจากสภาพแวดล้อมเดิมทำให้เราได้มองปัญหาจากมุมใหม่ เหมือนกับการถอยออกมาดูภาพรวม ปัญหาที่เราติดอยู่เป็นเดือนอาจจะดูง่ายขึ้นเมื่อเรามองจากระยะไกล การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพมักนำมาซึ่งการเปลี่ยนแปลงทางจิตใจด้วย
นักจิตวิทยาเรียกปรากฏการณ์นี้ว่า “Psychological Distance” ซึ่งหมายถึงความรู้สึกห่างไกลจากปัญหาหรือสถานการณ์ ทำให้เราสามารถคิดได้อย่างเป็นกลางและมีเหตุผลมากขึ้น
เคล็ดลับในการใช้ประโยชน์จากการเดินทางเพื่อการคิด
หากต้องการให้การเดินทางช่วยกระตุ้นความคิดสร้างสรรค์ได้มากที่สุด ควรคำนึงถึงสิ่งต่อไปนี้:
เตรียมจิตใจให้พร้อม ก่อนเดินทาง ให้คิดถึงปัญหาหรือโปรเจกต์ที่ต้องการหาไอเดียใหม่ แต่อย่าบังคับให้ต้องหาคำตอบทันที ให้สมองประมวลผลในแบบของมันเอง
จดบันทึกความคิด เตรียมสมุดเล็กหรือแอพในมือถือไว้จดไอเดียที่เกิดขึ้นระหว่างทาง ไอเดียดีๆ มักมาแบบกะทันหัน และหายไปได้ง่ายเช่นกัน
เลือกกิจกรรมที่เหมาะสม การเดินเท้า การปั่นจักรยาน หรือการนั่งรถไฟ เป็นกิจกรรมที่ช่วยกระตุ้นความคิดได้ดีกว่าการขับรถที่ต้องเพ่งสมาธิกับการจราจร
ให้เวลากับตัวเอง อย่าเต็มตารางเดินทางไปด้วยกิจกรรมต่างๆ ทิ้งเวลาว่างให้สมองได้พักผ่อนและคิดอย่างอิสระ
ประสบการณ์ของผู้คนดัง
ประวัติศาสตร์เต็มไปด้วยตัวอย่างของนักคิดและศิลปินที่ได้แรงบันดาลใจสำคัญระหว่างการเดินทาง
ชาร์ลส์ ดาร์วิน ได้ไอเดียสำคัญเกี่ยวกับทฤษฎีวิวัฒนาการระหว่างการเดินทางบนเรือบีเกิล สตีฟ จ็อบส์ มีนิสัยชอบเดินขณะคิดและประชุม J.K. โรว์ลิง ได้ไอเดียเรื่องแฮร์รี่ พอตเตอร์ระหว่างการเดินทางด้วยรถไฟที่ล่าช้านักเขียนหลายคนเล่าว่าพวกเขาได้ไอเดียสำหรับเนื้อเรื่องใหม่ระหว่างการเดินทางไปทำงานหรือท่องเที่ยว นักธุรกิจหลายคนตัดสินใจเปลี่ยนทิศทางธุรกิจหลังจากการเดินทางที่เปิดมุมมองใหม่ให้พวกเขา
การเดินทางในยุคดิจิทัล
แม้ว่าเทคโนโลยีจะเปลี่ยนแปลงวิธีการเดินทางของเรา แต่หลักการพื้นฐานยังคงเหมือนเดิม สิ่งสำคัญคือการใช้เวลาเดินทางให้เป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาความคิด
การฟังพอดแคสต์หรือออดิโอบุ๊กระหว่างเดินทางอาจช่วยเพิ่มข้อมูลใหม่ให้สมอง แต่ควรสลับกับช่วงเวลาเงียบสงบเพื่อให้สมองได้ประมวลผลและเชื่อมโยงข้อมูลเหล่านั้น
การใช้แอพพลิเคชันสำหรับจดบันทึกความคิดทำให้เราสามารถจับไอเดียที่เกิดขึ้นได้ทันที แต่ควรระวังไม่ให้การใช้เทคโนโลยีกลายเป็นสิ่งรบกวนแทน

สรุป
การเดินทางไกลช่วยให้เราคิดได้มากขึ้นเพราะหลายปัจจัยที่ทำงานร่วมกัน การเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมกระตุ้นให้สมองทำงานในรูปแบบใหม่ การเคลื่อนไหวของร่างกายเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของสมอง การลดความเครียดและการรบกวนช่วยให้สมองมีพื้นที่ในการคิดสร้างสรรค์ และ Default Mode Network ทำงานได้อย่างเต็มที่
ไม่จำเป็นต้องเดินทางไกลมากเสมอไป แค่การเปลี่ยนแปลงเล็กๆ น้อยๆ ในชีวิตประจำวัน เช่น การเดินเท้าไปทำงาน การเปลี่ยนเส้นทาง หรือการไปนั่งทำงานในสถานที่ใหม่ ก็สามารถกระตุ้นความคิดสร้างสรรค์ได้เช่นกัน
สิ่งสำคัญคือการเปิดใจรับประสบการณ์ใหม่ ให้เวลากับตัวเองในการคิด และไม่กลัวที่จะหลุดพ้นจากกรอบความคิดเดิมๆ การเดินทางเป็นเพียงเครื่องมือหนึ่งที่ช่วยให้เราค้นพบศักยภาพในการคิดสร้างสรรค์ที่มีอยู่ในตัวเรา
ดังนั้น ครั้งต่อไปที่คุณรู้สึกติดขัดกับปัญหาใดๆ ลองคิดดูว่าอาจจะถึงเวลาออกไปเดินทางแล้ว คำตอบที่คุณหาอยู่อาจจะรอคุณอยู่ที่ไหนสักแห่งระหว่างทาง