เกิดอะไรขึ้นหลังจากพระพุทธเจ้าปรินิพพาน?

หลังการปรินิพพานของพระพุทธเจ้า ศาสนาพุทธไม่ได้หยุดนิ่ง แต่ได้เผชิญกับความท้าทายและการเปลี่ยนแปลงมากมายในดินแดนชมพูทวีป (อินเดีย) ควบคู่ไปกับการขยายตัวไปยังภูมิภาคอื่นๆ

จุดเริ่มต้นที่ส่งผลกระทบคือการขยายอำนาจของจักรวรรดิเปอร์เซียมาถึงแคว้นคันธาระ ซึ่งเป็นจุดยุทธศาสตร์สำคัญ ทำให้พระเจ้าพิมพิสารแห่งมคธตระหนักถึงภัยคุกคามและเริ่มขยายอาณาจักรของตนเอง การขยายอำนาจของมคธภายใต้การปกครองของผู้ที่นับถือศาสนาพุทธ เช่น พระเจ้าอชาตศัตรู มีส่วนสำคัญในการเผยแผ่ศาสนาพุทธในช่วงแรก

ต่อมา เกิดการสังคายนาครั้งแรกเพื่อรวบรวมพระธรรมวินัย และครั้งที่สองซึ่งนำไปสู่การแตกนิกายเป็นนิกายเถรวาทและมหาสังฆิกะ การรุกรานของพระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราชแม้จะไม่ยั่งยืน แต่ก็เปิดโอกาสให้เกิดการผสมผสานทางวัฒนธรรมในภูมิภาคคันธาระ

ในยุคของราชวงศ์เมารยะ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในรัชสมัยของพระเจ้าอโศกมหาราช ศาสนาพุทธได้รับการอุปถัมภ์อย่างยิ่ง มีการส่งสมณทูตไปเผยแผ่ศาสนายังดินแดนต่างๆ รวมถึงศรีลังกาและสุวรรณภูมิ การค้ามีบทบาทสำคัญในการเผยแผ่ศาสนาพุทธไปตามเส้นทางสายไหม

ในช่วงรอยต่อของราชวงศ์เมารยะและคุปตะ เกิดการพัฒนาพุทธลักษณะและการสร้างพระพุทธรูป โดยเฉพาะอย่างยิ่งในศิลปะคันธาระที่ได้รับอิทธิพลจากกรีก นอกจากนี้ยังมีการวิวัฒนาการของนิกายและความเชื่อต่างๆ

ศาสนาพุทธกลับมารุ่งเรืองอีกครั้งในสมัยราชวงศ์คุปตะ โดยเฉพาะนิกายมหายาน แต่ก็มีการปะทะทางความคิดกับศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ซึ่งนำไปสู่การปรับตัวและผสมผสานความเชื่อบางประการ นอกจากนี้ ยังเกิดนิกายวัชรยานที่มีอิทธิพลต่อทิเบตและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

อย่างไรก็ตาม ในที่สุด ศาสนาพุทธก็เสื่อมอำนาจลงในอินเดียในช่วงศตวรรษที่ 12 พร้อมกับการล่มสลายของราชวงศ์ปาละและการรุกรานของชาวมุสลิม นักวิชาการสันนิษฐานว่าการที่สงฆ์มีฐานะร่ำรวยและห่างเหินจากประชาชนทั่วไปอาจเป็นปัจจัยหนึ่งของการเสื่อมถอย แม้ศาสนาพุทธจะสูญเสียความรุ่งเรืองในอินเดีย แต่ก็ได้หยั่งรากลึกและเจริญงอกงามในดินแดนอื่นๆ ทั่วเอเชีย

โดยสรุป หลังการปรินิพพาน ศาสนาพุทธได้ผ่านช่วงเวลาแห่งการขยายตัว การแตกนิกาย การได้รับการอุปถัมภ์จากผู้ปกครอง การผสมผสานทางวัฒนธรรม และในที่สุดก็เสื่อมถอยในดินแดนต้นกำเนิด แต่ยังคงเติบโตและมีอิทธิพลอย่างมากในภูมิภาคอื่นๆ ทั่วโลก