ประวัติศาสตร์รถเมล์ไทย

รถเมล์เป็นยานพาหนะขนส่งมวลชนที่ได้รับความนิยมในกรุงเทพมหานครและปริมณฑลมาอย่างยาวนาน ย้อนกลับไปเมื่อ พ.ศ. 2428 ถือเป็นจุดเริ่มต้นของกิจการรถเมล์ไทย โดยพระยาภักดีนรเศรษฐ (เลิศ เศรษฐบุตร) ได้ริเริ่มนำรถเทียมม้ามาให้บริการขนส่งผู้โดยสารในกรุงเทพฯ โดยใช้ชื่อว่า "รถนายเลิศ"

รถเทียมม้าเป็นรถเมล์รุ่นแรกที่ใช้ในประเทศไทย มีความเร็วในการวิ่งที่ไม่รวดเร็วนัก มักใช้วิ่งตามถนนสายหลักในกรุงเทพฯ โดยผู้โดยสารสามารถขึ้นลงรถได้ตามความสะดวก อัตราค่าโดยสารคิดเป็นชั่วโมงละ 75 สตางค์ หรือ 1 บาทต่อชั่วโมง

ต่อมาใน พ.ศ. 2430 กรุงเทพฯ ได้เริ่มมีรถรางไฟฟ้าเปิดให้บริการ ซึ่งได้รับความนิยมอย่างรวดเร็ว รถเทียมม้าจึงเริ่มถูกยกเลิกไป

จนกระทั่งใน พ.ศ. 2452 รถเมล์เทียมม้ากลับมาเปิดให้บริการอีกครั้ง โดยพระยาภักดีนรเศรษฐ ได้ปรับปรุงกิจการใหม่ โดยนำรถยนต์ยี่ห้อฟอร์ดมาวิ่งแทนรถเทียมม้า และทำที่นั่งเป็น 2 แถว เรียกกันว่า "รถเมล์ขาว" หรือ "รถอ้ายโกร่ง" เนื่องจากมีเสียงดังขณะวิ่ง

กิจการรถเมล์เริ่มพัฒนาอย่างรวดเร็วในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 มีผู้ประกอบการรายใหม่เข้ามาให้บริการเป็นจำนวนมาก ส่งผลให้เกิดความสับสนวุ่นวายในการให้บริการ เช่น การวิ่งทับเส้น แย่งลูกค้า และแข่งขันเรื่องราคา รัฐบาลจึงออกพระราชบัญญัติการขนส่งเพื่อควบคุมกิจการรถเมล์ในปี พ.ศ. 2497

ในปี พ.ศ. 2502 รถรางไฟฟ้าถูกยกเลิก เนื่องจากความเชื่องช้าและขัดขวางการจราจรบนท้องถนน ส่งผลให้รถเมล์กลายเป็นระบบขนส่งมวลชนที่มีความสำคัญมากขึ้น

ในปี พ.ศ. 2518 รัฐบาลได้จัดตั้งบริษัทมหานครขนส่ง จำกัด ขึ้น โดยเป็นรัฐวิสาหกิจประเภทบริษัท จำกัด มีรัฐถือหุ้นอยู่ 51% และเอกชนถือหุ้นอยู่ 49% เพื่อรวมกิจการรถเมล์ทั้งหมดในกรุงเทพมหานครมาอยู่ภายใต้การควบคุมของภาครัฐ

ต่อมาในปี พ.ศ. 2519 ได้มีการออกพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งองค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ (ขสมก.) ขึ้น โดยรวมกิจการรถเมล์ทั้งหมดจากบริษัทมหานครขนส่ง จำกัด มาขึ้นอยู่กับ ขสมก.

ปัจจุบัน ขสมก. ให้บริการรถเมล์ในกรุงเทพมหานครและปริมณฑลกว่า 4,000 คัน ครอบคลุมเส้นทางกว่า 500 เส้นทาง ให้บริการผู้โดยสารกว่า 10 ล้านคนต่อวัน

รถเมล์ไทยได้พัฒนามาอย่างต่อเนื่องจากรถเทียมม้า รถสองแถว รถเมล์โดยสารประจำทาง จนกระทั่งเป็น ขสมก. ในปัจจุบัน ทำหน้าที่เป็นระบบขนส่งมวลชนที่สำคัญในการรองรับการเดินทางของประชาชนในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล