ความเป็นมาของการประดับเครื่องคชาภรณ์ในราชสำนักไทย

ช้าง เป็นสัตว์มงคล คู่บ้านคู่เมืองไทยมายาวนาน ตำนานในทางศาสนาทั้งพุทธและพราหมณ์ ต่างมีความเกี่ยวพันกับช้างตลอดช้างที่ทรงฤทธิ์ในเทววิทยามี อาทิ ช้างเอราวัณ ช้างทรงของพระอินทร์

ครื่องประดับช้าง หรือที่เรียกว่า " เครื่องคชาภรณ์ " คำว่า คชาภรณ์ มาจากคำว่า คช (คะ-ชะ) แปลว่า ช้าง กับคำว่า อาภรณ์ แปลว่า เครื่องประดับ

เป็นชุดเครื่องแต่งตัวของช้างที่พระมหากษัตริย์พระราชทานให้ในวันสมโภชขึ้นระวางเพื่อเป็นเครื่องยศสำหรับช้างต้นของพระมหากษัตริย์ ประกอบด้วย ตาข่ายแก้วเจียระไน ผ้าปกกระพอง สนับงา พู่หู พานหน้า พานหลัง กำไลข้อเท้า สำอาง เสมาคชาภรณ์ ผ้าคลุมหลัง โดยทางเราได้มีการออกแบบให้มีความใกล้เคียงตามโบราณราชประเพณี เพื่อเป็นการอนุรักษ์ศิลปะและวัฒนธรรมของไทย

"ความเป็นมาของการประดับเครื่องคชาภรณ์ในราชสำนักไทย."

การสร้างและประดับเครื่องคชาภรณ์แก่ช้างสำคัญหรือช้างต้นในราชสำนักไทยเกิดขึ้นครั้งแรกเมื่อใด ไม่พบหลักฐานที่ชัดเจนสันนิษฐานว่า น่าจะได้รับอิทธิพลมาจากอินเดีย พร้อมกับคติความเชื่อในเรื่องช้างเผือกตามตำราคชศาสตร์ที่มีการยกย่องให้ความสำคัญกับช้างเผือกหรือช้างมงคล ซึ่งเกี่ยวข้องกับสถาบันพระมหากษัตริย์ โดยพบหลักฐานการสร้างเครื่องคชาภรณ์ประดับช้างเผือกหรือช้างสำคัญในศิลปะอินเดียโบราณ (ในภาพ) ราวพุทธศตวรรษที่ ๕ – ๖ ปรากฏภาพพุทธประวัติตอนพระนางสิริมหามายาทรงพระสุบินเห็นช้างเผือก ที่มีการประดับด้วยเครื่องคชาภรณ์

การประดับเครื่องคชาภรณ์แก่ช้างสำคัญในดินแดนประเทศไทยและประเทศใกล้เคียง น่าจะได้รับอิทธิพลจากอารยธรรมอินเดียในดินแดนสุวรรณภูมิผ่านคติความเชื่อทางศาสนา ดังปรากฏหลักฐานจากจารึกสด๊กก๊อกธม อายุราวพุทธศตวรรษที่ ๑๖ พบที่จังหวัดสระแก้ว กล่าวถึงการบูชาเทพเจ้าและการถวายช้างที่ตกแต่งด้วยเสื้อเกราะและเครื่องประดับ ซึ่งเครื่องประดับดังกล่าวน่าจะหมายถึงเครื่องคชาภรณ์ นอกจากนี้ภาพสลักกองทัพเขมรบนผนังปราสาทนครวัดในศิลปะเขมร อายุราวพุทธศตวรรษที่ ๑๗ มีช้างประดับเครื่องทรงคชาภรณ์ด้วยเช่นกัน แสดงถึงคติการประดับเครื่องคชาภรณ์แก่ช้างสำคัญที่ปรากฏในดินแดนใกล้เคียงด้วยเช่นกัน

ในราชสำนักไทยการประดับเครื่องคชาภรณ์แก่ช้างสำคัญ พบหลักฐานชัดเจนในสมัยอยุธยา พงศาวดารกรุงศรีอยุธยากล่าวถึงสมเด็จพระนารายณ์มหาราชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพระยาโกษาปานจัดซื้อเครื่องประดับสำหรับช้างต้นจากประเทศฝรั่งเศส

คนไทยมีความเชื่อเรื่องเครื่องรางที่ได้มาจากชิ้นส่วนของช้างหรือสิ่งที่เกี่ยวพันกับช้าง เช่น กำไลงาช้าง เส้นขนช้าง เป็นต้น ยังช่วยปัดเป่าสิ่งชั่วร้าย ป้องกันภัย และเป็นมงคลกับชีวิต