เกณฑ์ “สภาพเหมาะสม” ของพื้นที่คุ้มครองไอร์แลนด์เหนือวัดอะไรบ้าง?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

DAERA ประเมินสิ่งที่พื้นที่อนุรักษ์ไว้ทีละอย่าง โดยเรียกว่า feature เช่น ถิ่นอาศัย ชนิดพันธุ์ หรือแหล่งธรณีวิทยา แล้วเทียบสภาพกับเป้าหมายเฉพาะของสิ่งนั้น เกณฑ์นี้จึงไม่ได้วัดว่าพื้นที่ทั้งผืนอยู่ในสภาพดีคิดเป็นกี่เปอร์เซ็นต์

รายงานสถิติสิ่งแวดล้อมปี 2025/26 ของ DAERA ระบุว่า 52% ของรายการที่ประเมินในพื้นที่คุ้มครองทางบกและทะเลอยู่ในสถานะ favourable condition ส่วน 37% อยู่ในสถานะ unfavourable condition ตัวเลขนี้นับตามรายการที่ตรวจ ไม่ใช่สัดส่วนของพื้นที่หรือจำนวนพื้นที่ที่ผ่านเกณฑ์

พื้นที่คุ้มครองแต่ละแห่งอาจมีสิ่งที่ต้องดูแลหลายอย่าง เช่น บึงพรุ ผืนป่า นกชนิดหนึ่งที่ได้รับการคุ้มครอง หรือนาก แต่ละอย่างมีเป้าหมายอนุรักษ์แยกกัน DAERA จึงไม่เอาผลประเมินนกชนิดหนึ่งไปแทนสภาพของถิ่นอาศัย หรือรวมทุกอย่างเป็นคะแนนเดียวตั้งแต่ต้น

เจ้าหน้าที่ใช้ Common Standards Monitoring ซึ่งเป็นแนวทางร่วมในการติดตามพื้นที่คุ้มครอง โดยประเมินสิ่งที่ได้รับการคุ้มครองแต่ละรายการแยกจากกัน แล้วเทียบผลติดตามกับคุณลักษณะที่วัดได้ในเป้าหมายอนุรักษ์ของพื้นที่นั้น เป้าหมายของบึงพรุจึงไม่จำเป็นต้องเหมือนเป้าหมายของนกหรือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

สถานะ favourable หมายถึงรายการที่ประเมินบรรลุเป้าหมายด้านสภาพที่กำหนด ส่วน unfavourable หมายถึงยังไม่บรรลุ บางรายการมีคำขยายแนวโน้มเพิ่ม เช่น unfavourable-recovering แปลว่าสภาพเริ่มดีขึ้นหรือกำลังฟื้นตัว แต่ยังไม่ถึงระดับ favourable

ผลของรายการหนึ่งยังไม่ใช่คำตัดสินของทั้งพื้นที่ DAERA ระบุว่าพื้นที่ส่วนใหญ่มีสิ่งที่ได้รับการคุ้มครองหลายรายการ และรายการหนึ่งอาจถูกจัดเป็น unfavourable เพราะไม่ผ่านคุณลักษณะที่กำหนดเพียงข้อเดียว แรงกดดันก็อาจมาจากนอกเขต เช่น คุณภาพอากาศหรือน้ำ สถานะดังกล่าวจึงไม่ได้แปลโดยอัตโนมัติว่าพื้นที่ทั้งหมดเสื่อมโทรมหรือผู้ดูแลจัดการผิด

ตัวเลขราว 40% ในข่าว DAERA ตอนเปิดร่าง Nature Recovery Strategy เดือนมกราคม 2026 กล่าวถึงพืชและสัตว์ในพื้นที่คุ้มครองที่ยังไม่ถึงเกณฑ์ favourable condition แต่หน้าแถลงข่าวไม่ได้แจกแจงตัวตั้ง ตัวหาร หรือวิธีคำนวณ ขณะที่รายงาน 2025/26 แสดงสัดส่วนสถานะของรายการที่ประเมินในพื้นที่คุ้มครองทั้งทางบกและทะเล จึงไม่ควรนำสองตัวเลขมาเทียบเป็นแนวโน้มเดียวกัน และเลข 40% ไม่ได้หมายถึงพื้นที่อนุรักษ์ 40% เสื่อมโทรมทั้งผืน

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th