คำสรรเสริญที่ต้องสลับคำมีจุดกับไร้จุด: กลเม็ดภาษาในนิทานอาหรับ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

มะกอมะฮ์ที่ 6 ของ al-Hariri ไม่ได้ให้ Abu Zayd เขียนถ้อยคำไร้จุดทั้งชิ้น แต่ตั้งกติกาให้คำสรรเสริญสลับรูปแบบไปเรื่อย ๆ คำลำดับคี่ต้องประกอบด้วยอักษรอาหรับไร้จุด ส่วนคำลำดับคู่ใช้อักษรมีจุด แล้ววนตามลำดับจนจบ ประโยคจึงต้องสื่อความหมายได้พร้อมกับทำตามกติกาของทุกคำ

Maqamat ของ al-Hariri เป็นชุดเรื่องเล่าห้าสิบตอนที่มี Abu Zayd นักพูดเจ้าเล่ห์เป็นตัวละครสำคัญ ในตอนที่ 6 Harith ibn Hammam ผู้เล่าเรื่องไปถึงเมืองมะรอฆะห์ ซึ่งปัจจุบันอยู่ในจังหวัดอาเซอร์ไบจานตะวันออกของอิหร่าน เขาพบกลุ่มนักเขียนที่กำลังถกกันเรื่องฝีมือการแต่งร้อยแก้ว คนในวงมองว่านักเขียนรุ่นใหม่ทำได้ไม่ดีเท่าคนรุ่นก่อน Abu Zayd โต้ว่าเขายังพิสูจน์ฝีมือได้ ชายคนหนึ่งจึงท้าให้แสดงให้ดู

Abu Zayd เล่าเรื่องสมัยที่เขาเป็นผู้เขียนประจำสำนักผู้ว่าการ ผู้ว่าการขู่ว่าจะตัดเงินเลี้ยงดู หากเขาแต่งคำสรรเสริญที่สลับคำมีจุดกับคำไร้จุดไม่ได้ เขารับโจทย์และเขียนข้อความยกย่องผู้ว่าการจนตรงกติกา คนในวงพอใจ จึงชวนให้กลับไปรับตำแหน่งนักเขียนประจำอีกครั้ง แต่เขาปฏิเสธ เพราะเห็นว่าชีวิตยากจนอย่างอิสระดีกว่าพึ่งพาผู้มีอำนาจ

Rama Alhabian อธิบายในวิทยานิพนธ์จาก Cornell ว่า คำลำดับที่ 1, 3, 5 ต้องใช้ตัวอักษรไม่มีจุดทั้งหมด ส่วนคำลำดับที่ 2, 4, 6 ใช้ตัวอักษรมีจุดทั้งหมด กติกาจึงกำหนดให้อักษรทุกตัวในแต่ละคำมีจุดหรือไม่มีจุดตามตำแหน่งของคำนั้น Abu Zayd ต้องเลือกคำให้ถูกชุดแล้วเรียงเป็นคำสรรเสริญที่อ่านรู้เรื่อง

อักษรอาหรับบางตัวมีรูปพื้นฐานใกล้กันและใช้จุดด้านบนหรือด้านล่างช่วยแยกตัวอักษร เมื่อกติกาจำกัดชนิดอักษรของทั้งคำ ทางเลือกคำที่ใช้ได้ก็แคบลง ผู้แต่งยังต้องคุมความหมายและจังหวะของร้อยแก้วไปพร้อมกัน Alhabian ระบุว่า Abu Zayd ทำได้ครบตามเงื่อนไขจนคนฟังยกย่องฝีมือของเขา

วิทยานิพนธ์จาก St Andrews ระบุว่าตอนที่ 26 สลับอักษรมีจุดกับไร้จุดภายในข้อความ ส่วนตอนที่ 28 และ 29 มีบางช่วงที่ทุกคำไร้จุด ตอนที่ 6 จึงต่างตรงที่กำหนดชนิดอักษรให้ทั้งคำตามลำดับ

ในฉบับแปลอังกฤษ Michael Cooperson เลียนแบบกติกานี้ด้วยการสลับคำพื้นฐานภาษาอังกฤษที่มีรากเจอร์แมนิก กับคำยืมที่มีรากจากตระกูลภาษาโรมานซ์ Kevin Blankinship อธิบายวิธีนี้ไว้ใน Public Books ผู้แปลรักษาจังหวะสลับคำได้ แม้ต้นฉบับจะอาศัยจุดบนตัวอักษรอาหรับซึ่งไม่มีในภาษาอังกฤษ

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th