สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส (พระองค์เจ้ามนุษยนาคมานพ มนุสฺสนาโค) 

วันที่ ๒ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๕๖๓ น้อมรำลึก ๙๙ ปี นับแต่วันสิ้นพระชนม์ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส (พระองค์เจ้ามนุษยนาคมานพ มนุสฺสนาโค) สมเด็จพระสังฆราช พระองค์ที่ ๑๐ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ เสด็จสถิต ณ วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร

❖ ลำดับพระอิสริยยศ ❖ พ.ศ. ๒๔๒๔ ทรงเข้าแปลพระปริยัติธรรมได้ ๕ ประโยค พ.ศ. ๒๔๒๔ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงสถาปนาพระอิสริยยศเป็น "พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นวชิรญาณวโรรส" และเป็นพระราชาคณะเจ้าคณะรอง ในธรรมยุติกนิกาย (ขณะมีพระชนมายุ ๒๓ พรรษา) พ.ศ. ๒๔๓๖ ได้รับโปรดเกล้าเพิ่มพระอิสริยยศเป็น สมเด็จพระราชาคณะ เจ้าคณะใหญ่คณะธรรมยุต มีราชทินนามว่า "พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นวชิรญาณวโรรส สุนทรพรตวิสุทธิพรหมจรรย์ วิมลศีลขันธ์วรธรรมยุตติ์ ศรีวิสุทธิคณะนายก สาสนดิลกธรรมานุวาทย์ บริสัษยนารถสมณุดมบรมบพิตร"

๒ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๔๙ ได้รับสถาปนาเลื่อนพระอิสริยยศเป็น "พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงวชิรญาณวโรรส สุนทรพรตวิสุทธิพรหมจรรย์ วิมลศีลขันธ์ธรรมวรยุต ศรีวิสุทธิคณนายก สาสนดิลกธรรมานุวาทย์ บริสัษยนารถสมณุดมบรมบพิตร" พ.ศ. ๒๔๕๓ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งพระราชพิธีมหาสมณุตมาภิเษก เลื่อนพระอิสริยยศจากกรมหลวงขึ้นเป็น กรมพระยา มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า "สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ศรีสุคตขัตติยพรหมจารี สรรเพชญรังศีกัลยาณวากย์ มนุษยนาคอเนญชาริยวงษ์ บรมพงศาธิบดี จักรีบรมนาถประนับดา มหามกุฏกษัตรราชวรางกูร จุฬาลงกรณ์ปรมินทรสูรครุฐานิยภาดา วชิราวุธมหาราชหิโตปัธยาจารย์ ศุภศีลสารมหาวิมลมงคลธรรมเจดีย์ สุตพุทธมหากวี ตรีปิฏกาทิโกศล เบญจปฎลเศวตฉัตร ศิริรัตโนปลักษณมหาสมณุตมาภิเษกาภิษิต วิชิตมารสราพกธรรมเสนาบดี อมรโกษินทรโมลีมหาสงฆปรินายก พุทธศาสนดิลกโลกุตมมหาบัณฑิตย์ สิทธรรถนานานิรุกติประติภาน มโหฬารเมตตาภิธยาศรัย พุทธาทิรัตนตรัยสรณารักษ์ เอกอัครมหาอนาคาริยรัตน์ สยามาธิปัตยพุทธบริษัทเนตร สมณคณินทราธิเบศสกลพุทธจักรกฤตโยปการ มหาปาโมกขประธานสถาวีรวโรดม บรมนาถบพิตร" หลังจากนั้น พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชดำริว่า ให้เรียกพระนามพระราชวงศ์ ซึ่งดำรงสมณศักดิ์เป็นพระประมุขแห่งสังฆมณฑล "สมเด็จพระมหาสมณเจ้า" โดยพระองค์ได้เปลี่ยนคำนำพระนามของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาวชิรญาณวโรรส เป็น "สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส" เพื่อเฉลิมพระเกียรติเป็นพระองค์แรก

❖ สิ้นพระชนม์ ❖ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงประชวรเป็นพระวัณโรคมาช้านาน แพทย์ได้ถวายพระโอสถ ประคับประคองโดยเต็มกำลังเป็นลำดับมา ในที่สุดก็สิ้นพระชนม์ ด้วยพระอาการอันสงบ เมื่อวันที่ ๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๖๔ เวลา ๐๔.๓๕ น. สิริพระชันษาได้ ๖๑ พรรษา ๓ เดือน ๒๐ วัน เสด็จอยู่ในผนวช ๔๒ พรรษา