ตำนานดอยสุเทพฯ(ตอนที่ 2)

    ครั้นเมื่อพญากือนา(พ.ศ.1898-1928)รับคติพุทธศาสนาลังกาวงศ์ โปรดฯให้เวียงสวนดอกเป็นที่ประดิษฐานพระบรมธาตุส่วนหนึ่งและอัญเชิญอีกส่วนหนึ่งไปไว้บนยอดดอยสุเทพ และถือเป็นเขตอรัญญิกของเมืองเป็นที่บำเพ็ญศีลของสงฆ์ฝ่ายอรัญวาสีและโปรดฯให้มีการสร้างวัดในเขตป่าทั้งบริเวณเชิงดอยและบนดอยในหลายรัชกาลต่อเนื่องมาทำให้มีพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ในเขตป่าเพิ่มขึ้นหลายแห่ง เขตป่าดอยสุเทพจึงกลายเป็น “ป่าวิเศษ” ที่มี “พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์” ตามคติผี พราหมณ์ พุทธ โดยเฉพาะพุทธ พื้นที่ป่าแห่งนี้ได้เป็นศูนย์กลางของสงฆ์สำนักสวนดอกและสงฆ์สำนักป่าแดง ล้วนมีวัดและสถานที่ ที่พระมหากษัตริย์แห่งราชวงศ์มังรายช่วงยุคทองโปรดฯเสด็จมาประทับ เช่นสมัยพญากือนากษัตริย์องค์ที่6 นอกจากโปรดให้สร้างเวียงสวนดอกเป็นเวียงพระธาตุแล้วยังโปรดให้สร้างวัดอุโมงค์ และวัดสำหรับพระเถรจันทร์ได้พำนักในเขตป่า พญาสามฝั่งแกนกษัตริย์องค์ที่ 8โปรดฯที่ประทับพักผ่อนที่เวียงเจ็ดลิน เชิงดอยสุเทพ

    พระเจ้าติโลกราช กษัตริย์องค์ที่ 9 โปรดถวายพระเพลิงศพพระราชบิดาและพระราชมารดาพร้อมทรงผนวชที่วัดป่าแดงมหาวิหาร พระยอดเชียงรายกษัตริย์องค์ที่ 10โปรดฯให้สร้างวัดตโปทาราม เมื่อวันที่ 30 มีนาคม พศ.2035 พระเมืองแก้ว กษัตริย์องค์ที่ 11 โปรดฯให้สร้างหอธรรมอันงดงามยิ่งที่วัดป่าแดงมหาวิหาร ฯลฯ

    ครั้งพม่าปกครองเชียงใหม่ก็ได้สร้างวัดในเขตป่าเชิงดอยสุเทพที่ยังมีร่อยรอยศิลปพม่าเช่นที่วัดผาลาด ทั้งกวีชาวพม่าร่วมสมัยได้เขียนบันทึกถึงความสุขที่เขาได้รับเมื่อได้เห็นดอยสุเทพ (ดู กวีนิพนธ์ชาวพม่าร่วมสมัยที่จัดแสดงไว้ที่หอศิลปวัฒนธรรมเมืองเชียงใหม่)

    ยุคหลังจากพระเจ้ากาวิละฟื้นเมืองเชียงใหม่ เชิงดอยสุเทพก็ยังเป็นสำนักเรียนธรรมที่ลือชื่อในล้านนา ตั้งอยู่ที่วัดฝายหิน มีครูบาฝายหินเป็นปฐมสังฆราชา โดยบริเวณเชิงดอยใกล้วัดคงมีการจัดการทรัพยากรน้ำอันอุดมจากบนดอยด้วยการทำฝายหิน ดังปรากฎร่องรอยบางส่วน

    ในยุคเทศาภิบาล พื้นที่ป่าบนดอยสุเทพ ซึ่งอากาศไม่ร้อนในฤดูร้อน ได้มีการสร้างบ้านพักรับรองหลายหลังเช่น 
1.บ้านพักรับรองของเจ้าแก้วนวรัฐ เจ้าหลวงเชียงใหม่ อยู่เชิงดอยด้านขวาทางขึ้นดอยสุเทพทางเดิมด้านถนนสุเทพ เป็นเรือนไม้ 2 ชั้น 
2.ตำหนักพระราชชายาเจ้าดารารัศมีเป็นเรือนไม้ชั้นเดียว ตั้งอยู่บนไหล่ดอย(ตำหนักม่อนจ๊อกป๊อก) ข้างตำหนักมีเรือนกล้วยไม้ สับไหล่ดอยเป็นขั้นทำเป็นลานปลูกกุหลาบ 
3.ตำหนักหม่อมเจ้าบวรเดชอุปราชมณฑลภาคพายัพ อยู่บนไหล่เขาอีกด้านหนึ่งทางซ้ายมือห่างจากตำหนักพระราชชายาราว 3 เส้น 
4.บ้านพักมิชชันนารีชาวอเมริกัน เป็นต้น (ดู พระยาสุนทรเทพกิจจารักษ์(ทอง จันทรางศุ)ระยะทางไปมณฑลภาคพายัพ พ.ศ.2465 กรุงเทพ:โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร หน้า 42-47)....ปัจจุบันตำหนักทั้งหมดได้รื้อไปเสียหมดแล้ว

    โดยเส้นทางเดินขึ้นดอยแต่เดิมสายหลักคงเป็นสายจากเวียงสวนดอกขึ้นสู่วัดพระธาตุดอยสุเทพ โดยมีวัดผาลาด เป็นจุดพักของการเดินทางไปนมัสการพระธาตุดอยสุเทพเดิมมีศาลา 1 หลังมีพระพุทธรูป และรูปกุมภัณฑ์เป็นที่เคารพของผู้เดินทางผ่าน บริเวณเชิงดอย ที่ชุ่มช่ำด้วยน้ำตก จึงเป็นที่ต้อนรับแขกบ้านแขกเมือง ดังปรากฎในลิลิตพายัพว่า

    เมื่อวันที่ 29ธันวาคม พ.ศ.2448 พระบรมโอรสาธิราชสยามมกุฎราชกุมารสมัยรัชกาลที่ 5 (ต่อมาคือรัชกาลที่ 6)เสด็จเชียงใหม่ ได้ไปนมัสการพระธาตุดอยสุเทพโดยขาขึ้นทรงช้างและขาลงเสด็จพระราชดำเนิน แวะประทับพักและเสวยที่ผาลาด ดังทรงบันทึกตอนหนึ่งว่า

 "คชไคลไป่เนินช้า ถึงพนม 
ดอยสุเทพนามนิยม ออกอ้าง 
แม้มีสุรเทพสม ดังชื่อ 
จงเมตตาค่อยบ้าง ประสิทธิ์ให้จินต์ 
ยามลงพระเสด็จเต้า โดยบาท 
ลงรวดลุผาลาด จึ่งยั้ง 
เจ้าหลวงและปวงญาติ วงศ์สะพรั่ง 
ต่างประดิษฐโภชน์ตั้ง เครื่องไท้ราชา"

(ดู พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ลิลิตพายัพ ที่ระลึกงานฌาปนกิจศพนางอุรัย เผื่อนปฐม (ณ เชียงใหม่) 30 มีนาคม 2511 หน้า 87)

ตำนานดอยสุเทพฯ(ตอนที่1)

https://board.postjung.com/1160982

Cr.รศ.สมโชติ อ๋องสกุล 
ที่ปรึกษาอธิการบดี มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (ด้านประวัติศาสตร์) 
ที่ปรึกษาสภาวัฒนธรรม ตำบลสุเทพ 
ศูนย์ล้านนาศึกษา คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

เรื่องเล่าชาวล้านนา