"โรคร้อยเอ็ด" : การซื้อเสียงกันที่โด่งดังที่สุด

โรคร้อยเอ็ด เป็นเหตุการณ์ที่เกิดจากการเลือกตั้งซ่อมที่จังหวัดร้อยเอ็ด เขตหนึ่ง วันที่ 9 สิงหาคม 2524 เนื่องด้วย นายสมพร จุรีมาศ ส.ส. จังหวัดร้อยเอ็ด และรองหัวหน้าพรรคสยามประชาธิปไตย ถึงแก่กรรมในเดือนพฤษภาคม 2524 จึงต้องมีการเลือกตั้งซ่อมเกิดขึ้นภายใน 90 วัน 

การเลือกตั้งซ่อมครั้งนี้มี พลเอก เกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์ อดีตนายกรัฐมนตรี ซึ่งเป็นหัวหน้าพรรคชาติประชาธิปไตย ประสงค์จะแจ้งเกิดในทางการเมืองอีกครั้ง เพื่อท้าชิงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีอีกวาระหนึ่ง (หลังจากหลุดจากเก้าอี้นายกรัฐมนตรีในปี 2523) ส่วนทางฝ่ายรัฐบาลได้ ส่ง พ.ต.ท. บุญเลิศ เลิศปรีชา รองหัวหน้าพรรคกิจสังคม ลงแข่งขันในการเลือกตั้งซ่อมครั้งนี้ด้วย ว่ากันว่าการเลือกตั้งครั้งนั้นมีการใช้เงินกันแพร่สะพัดภายในจังหวัดร้อยเอ็ด เกือบร้อยล้านบาท

เกษม ศิริสัมพันธ์ อดีตเลขาธิการพรรคกิจสังคม (พรรคของ บุญเลิศ​ เลิศปรีชา)​เล่าว่า ครั้งหนึ่งได้ไปนั่งดูพลเอก เกรียงศักดิ์ หาเสียงในตลาด พลเอกเกรียงศักดิ์ เดินนำขบวน ตามด้วยดาราละครโทรทัศน์ แล้วตามหลังด้วยคนถือกระเป๋าเงิน โดยพลเอกเกรียงศักดิ์กำเงินใบละร้อยเดินแจกไปเรื่อย ๆ ทางเกษม ศิริสัมพันธ์จึงให้คนคอยดักถ่ายรูปไว้ และเมื่อพอได้รูปก็พากันเดินทางขึ้นศาลากลางจังหวัดร้อยเอ็ดเพื่อร้องเรียนว่ามีการแจกเงินในการหาเสียง แต่กลับปรากฏว่าผู้ว่าราชการจังหวัด ปลัดจังหวัด และนายอำเภอต่างลาราชการกันหมด ต่อมาตอนเย็นก่อนวันที่การเลือกตั้งจะเกิดขึ้น ฝ่ายพรรคชาติประชาธิปไตย (พรรคของพลเอกเกรียงศักดิ์)ได้ตั้งโต๊ะที่ร้านกาแฟริมบึงพระราม จากนั้นก็ยังคงมีการแจกเงินอย่างเปิดเผย เกษมจึงบุกขึ้นไปบนโรงพักเพื่อแจ้งความว่ามีการกระทำผิดกฎหมาย แต่ปรากฏว่าโรงพักร้าง ไม่มีเจ้าหน้าที่ตำรวจอยู่ท้ายที่สุดก็ไม่สามารถแจ้งความจับกุมการกระทำผิดนี้ได้ จึงเกิดการวิพากษ์วิจารณ์กันทั่วประเทศว่า เป็นการซื้อเสียงที่โจ่งแจ้ง แต่ไม่สามารถทำอะไรกับผู้มีอิทธิพลระดับนายพลได้เลย

เมื่อการเลือกตั้งเสร็จสิ้น พล.อ.เกรียงศักด์ ชมะนันทน์ ชนะเลือกตั้งอย่างถล่มทลาย ไปด้วยคะแนนเสียง 70,812 โดยมีคะแนนทิ้งห่าง พ.ต.ท.บุญเลิศ ที่ได้คะแนนเพียง 42,084 คะแนน จากเหตุการณ์นั้นเองที่ทำให้ “ม.ร.ว.คึกฤทธิ์” ได้ให้สัมภาษณ์สื่อมวลชนถึงการเลือกตั้งครั้งนั้นว่าก็เพราะว่า “เราแพ้โรคร้อยเอ็ดจริงๆ" 

แต่นั้นมาจึงเป็นที่มาของชื่อว่า "โรคร้อยเอ็ด" หมายถึงการซื้อเสียงอย่างโจ่งแจ้ง เหตุการณ์นี้จึงทำให้เห็นถึงช่วงที่การเมืองไทยขณะนั้นมีนายทหารและข้าราชการตำรวจหลายนายได้จัดตั้งพรรคการเมืองขึ้นเพื่อเข้าสู่รัฐสภา (เป็นช่วงที่เกิดขึ้นภายหลังจากเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 และนับแต่นั้นมาจึงอยู่ภายใต้การควบคุมของรัฐบาลทหารและรัฐบาลประชาธิปไตยครึ่งใบ) การกระทำนี้เป็นเพียงตัวอย่างการซื้อเสียงกันอย่างแพร่หลาย ณ ขณะนั้น แต่ท้ายที่สุดก็ไม่สามารถลงโทษทางกฎหมายใด ๆ ได้เลยกับผู้กระทำ นับเป็นเหตุการณ์ที่ยังคงอยู่ในประวัติศาสตร์การเมืองไทยต่อไป

ขอบคุณข้อมูล :
ฐานข้อมูลสถาบันพระปกเกล้า 
บทความโรคร้อยเอ็ด โดย รศ.ดร.นิยม รัฐอมฤต

ภาพ : พลเอก เกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์