ซูเปอร์เวิร์มกินโฟมได้จริงแค่ไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

กล่องโฟมสีขาวที่ใช้ใส่อาหารดูเบาและแตกง่าย แต่พลาสติกชนิดนี้คือพอลิสไตรีน ซึ่งขึ้นชื่อเรื่องการจัดการยากและคงอยู่ในสิ่งแวดล้อมได้นานมาก จึงไม่น่าแปลกที่ภาพหนอนตัวอวบกำลังกัดโฟมจะถูกแชร์ต่อพร้อมความหวังว่า ปัญหาขยะอาจมีทางออกจากสิ่งมีชีวิตขนาดไม่กี่เซนติเมตร

งานวิจัยจากมหาวิทยาลัยควีนส์แลนด์ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Microbial Genomics ปี 2022 ทดลองเลี้ยงซูเปอร์เวิร์ม หรือหนอนนกยักษ์ Zophobas morio ด้วยรำข้าวสาลี โฟมพอลิสไตรีน และแบบอดอาหารต่อเนื่อง 3 สัปดาห์ เพื่อดูว่าพลาสติกส่งผลต่อหนอนและจุลชีพในลำไส้อย่างไร

หนอนกินโฟมได้ แต่โฟมไม่ใช่อาหารดี

คำตอบคือ ซูเปอร์เวิร์มสามารถกินและอยู่รอดได้เมื่อได้รับโฟมเป็นอาหาร งานวิจัยพบว่าหนอนในทุกกลุ่มยังพัฒนาไปถึงระยะดักแด้และตัวเต็มวัยได้ อย่างไรก็ตาม กลุ่มที่กินโฟมมีน้ำหนักเพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อย และมีอัตราเข้าสู่ระยะดักแด้ต่ำกว่ากลุ่มที่กินรำข้าวสาลี

เพราะฉะนั้น ภาพว่า “หนอนกินโฟมแล้วอ้วนท้วนสมบูรณ์” ไม่ตรงกับผลทดลองต้นฉบับ โฟมช่วยให้มันรอดในเงื่อนไขการทดลองได้ แต่ไม่ได้ให้คุณค่าทางโภชนาการเทียบเท่าอาหารปกติ

ตัวช่วยสำคัญอยู่ในลำไส้

นักวิจัยวิเคราะห์ชุมชนจุลชีพในลำไส้ของหนอน และพบยีนที่เกี่ยวข้องกับการย่อยสลายพอลิสไตรีนหรือสไตรีนในแบคทีเรียหลายกลุ่ม เช่น Pseudomonas, Rhodococcus และ Corynebacterium ข้อมูลนี้สนับสนุนแนวคิดว่าไม่ได้มีแค่ตัวหนอนที่กัดโฟมให้เล็กลง แต่จุลชีพในระบบย่อยอาหารอาจมีส่วนต่อการเปลี่ยนแปลงสารประกอบของพลาสติกด้วย

อย่างไรก็ดี งานชิ้นนี้ไม่ได้ยืนยันว่าโฟมถูกย่อยสลายได้ 100% และยังไม่ใช่หลักฐานว่ามูลหนอนจากการกินโฟมปลอดภัยพอจะนำไปทำปุ๋ยหรือใช้กับอาหารได้ การย่อยพลาสติกเป็นกระบวนการหลายขั้น ตั้งแต่การแตกตัว การเปลี่ยนโมเลกุล ไปจนถึงการพิสูจน์ว่าปลายทางไม่เหลือสารที่น่ากังวล

จากหนอนสู่เทคโนโลยีจัดการขยะ

คุณค่าของการค้นพบนี้จึงอยู่ที่การตามหาเอนไซม์และเส้นทางชีวภาพที่จุลชีพใช้ หากแยกหรือพัฒนากระบวนการเหล่านี้ในระบบควบคุมได้ อาจช่วยออกแบบวิธีรีไซเคิลหรือบำบัดพอลิสไตรีนที่ไม่ต้องพึ่งการเลี้ยงหนอนจำนวนมหาศาล

ซูเปอร์เวิร์มไม่ได้เป็นเครื่องกำจัดกล่องโฟมสำเร็จรูป แต่เป็นเบาะแสจากธรรมชาติว่า สิ่งมีชีวิตและจุลชีพอาจซ่อนกลไกที่มนุษย์นำไปต่อยอดได้ ขั้นต่อไปที่สำคัญกว่าคือพิสูจน์ประสิทธิภาพ ความปลอดภัย และความคุ้มค่าในระดับอุตสาหกรรมก่อนเรียกมันว่าเป็นคำตอบของขยะโฟม