ท่านหญิงปีนัง หลานปู่ ร.5 องค์สุดท้าย เปิดชีวิตผ่าน ลายน้ำทอง

ถ้าพูดถึงบุคคลที่เชื่อมโยงประวัติศาสตร์ไทยในยุครัชกาลที่ 5 มาถึงคนรุ่นปัจจุบัน ชื่อของ “ท่านหญิงปีนัง” หรือ หม่อมเจ้าวุฒิเฉลิม วุฒิชัย ถือเป็นอีกหนึ่งเรื่องราวที่น่าสนใจอย่างมาก เพราะพระองค์ทรงเป็นพระราชนัดดา หรือ “หลานปู่” โดยตรงของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และภายหลังการสิ้นพระชนม์ของพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอินทุรัตนา บริพัตร เมื่อวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2569 ทำให้ท่านหญิงปีนังเป็นพระราชนัดดาในรัชกาลที่ 5 ที่ยังมีชีวิตอยู่เป็นองค์สุดท้าย โดยปัจจุบันทรงมีอายุ 92 ปี

ท่านหญิงปีนังประสูติเมื่อวันที่ 21 พฤษภาคม พ.ศ. 2477 ณ รัฐปีนัง ในขณะนั้นอยู่ภายใต้การปกครองของบริติชมาลายา จึงเป็นที่มาของพระนามลำลองว่า “ท่านหญิงปีนัง” หรือที่บางคนเรียกว่า “ท่านหญิงนัง” ชื่อดังกล่าวติดปากคนใกล้ชิดและผู้ที่รู้จักพระองค์มานานจนกลายเป็นชื่อที่คนทั่วไปคุ้นเคยมาจนถึงปัจจุบัน

พระบิดาของท่านหญิงปีนังคือ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวุฒิไชยเฉลิมลาภ กรมหลวงสิงหวิกรมเกรียงไกร พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับเจ้าจอมมารดาทับทิม และเป็นองค์ต้นราชสกุล “วุฒิชัย” ดังนั้นสายพระโลหิตของท่านหญิงจึงเชื่อมโยงโดยตรงกับรัชกาลที่ 5 ในฐานะพระราชนัดดา

เรื่องราวของท่านหญิงไม่ได้มีเพียงฐานันดรศักดิ์ หากยังน่าสนใจในด้านการศึกษาและงานศิลปวรรณกรรม พระองค์ทรงสำเร็จการศึกษาจาก คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และทรงสนพระทัยทั้งงานเขียน ศิลปะ การวาดภาพ การจัดสวน การตกแต่งบ้าน รวมถึงงานออกแบบและปักผ้า

อีกช่วงเวลาสำคัญในพระชนมชีพคือการได้รับเลือกให้เป็นผู้เชิญ พระแส้หางช้างเผือก หนึ่งในเครื่องเฉลิมพระราชมณเฑียร ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ซึ่งเป็นอีกเหตุการณ์หนึ่งที่สะท้อนบทบาทของพระองค์ในพระราชพิธีสำคัญของประเทศ

ต่อมา ท่านหญิงปีนังทรงกราบบังคมทูลลาออกจากฐานันดรศักดิ์แห่งพระราชวงศ์เพื่อสมรสกับสามัญชน ชีวิตหลังจากนั้นจึงดำเนินไปในวิถีของสามัญชน ขณะเดียวกันพระองค์ยังคงสร้างสรรค์ผลงานด้านศิลปะและวรรณกรรมอย่างต่อเนื่อง โดยใช้นามปากกา “วุฒิเฉลิม”

ผลงานที่ได้รับการกล่าวถึงมากที่สุดคือหนังสือ “ลายน้ำทอง” ซึ่งถ่ายทอดเรื่องราวจากความทรงจำของผู้เป็นลูกที่มีต่อพระบิดา โดยเล่าถึงช่วงเวลาต่าง ๆ ตั้งแต่วัยเยาว์ไปจนถึงช่วงปลายพระชนมชีพของพระบิดา ทำให้ผู้อ่านได้เห็นชีวิตและความสัมพันธ์ภายในครอบครัวเจ้านายอีกมุมหนึ่งที่ไม่ได้ปรากฏอยู่ในหน้าประวัติศาสตร์อย่างเป็นทางการ

“ลายน้ำทอง” ยังได้รับรางวัลจากการประกวดหนังสือดีเด่น ประจำปี พ.ศ. 2544 จึงนับเป็นผลงานสำคัญที่ทำให้ชื่อ “วุฒิเฉลิม” เป็นที่จดจำในแวดวงวรรณกรรมไทย

สำหรับตำแหน่ง “พระราชนัดดาในรัชกาลที่ 5” นั้น ข้อมูลที่มีการเผยแพร่ระบุว่า พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชนัดดารวม 117 พระองค์/องค์ จาก 15 ราชสกุล โดยในช่วงหนึ่งเคยเหลือพระราชนัดดาที่มีพระชนม์ชีพอยู่เพียง 2 องค์ คือ พระองค์เจ้าอินทุรัตนา บริพัตร และท่านหญิงปีนัง

กระทั่งวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2569 พระองค์เจ้าอินทุรัตนาสิ้นพระชนม์ สิริพระชันษา 103 ปี จึงเหลือท่านหญิงปีนังเพียงพระองค์เดียวในฐานะพระราชนัดดาโดยตรงของรัชกาลที่ 5 ที่ยังมีชีวิตอยู่

เรื่องของ “ท่านหญิงปีนัง” จึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องราวของเจ้านายพระองค์หนึ่งเท่านั้น แต่ยังเปรียบเสมือนสะพานเชื่อมระหว่างประวัติศาสตร์ในช่วงปลายรัชกาลที่ 5 กับสังคมไทยในยุคปัจจุบัน จากเด็กหญิงที่ประสูติบนเกาะปีนัง สู่ผู้หญิงที่เลือกใช้ชีวิตในฐานะสามัญชน และฝากความทรงจำเกี่ยวกับครอบครัวผ่านงานเขียนเอาไว้ให้คนรุ่นหลังได้ศึกษา

ยิ่งเมื่อเวลาผ่านไป พระราชนัดดารุ่นเดียวกันค่อย ๆ จากไป เรื่องราวของท่านหญิงปีนังจึงยิ่งมีความหมายในฐานะหนึ่งในบุคคลที่ยังคงมีชีวิตอยู่และสามารถถ่ายทอดความทรงจำที่เชื่อมโยงกับราชสกุลในยุคก่อนการเปลี่ยนแปลงของสังคมไทยมาถึงคนรุ่นหลังได้โดยตรง

ขอบคุณที่แวะมาอ่านนะครับ ถ้าชอบก็อย่าลืมกดไลน์ กดแชร์และกดติดตามด้วยนะครับเพื่อที่ท่านจะได้ไม่พลาดข่าวสารต่าง ๆ ที่เป็นประโยชน์และสาระความบันเทิง

แหล่งที่มา

• กรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
• กรมกิจการผู้สูงอายุ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
• ข่าวสด – ข้อมูลพระราชนัดดาในรัชกาลที่ 5
• คมชัดลึก – ประวัติท่านหญิงปีนังและผลงาน “ลายน้ำทอง”
• แนวหน้า – รายงานการสิ้นพระชนม์ของพระองค์เจ้าอินทุรัตนา