มารู้จักยาบล็อคเบิร์น ดักจับไขมัน ถ่ายออกมามันแผลบ อันตรายหรือไม่?

เพจ ดอกจิก v.5 ได้โพสท์ให้ความรู้ถึงอาหารเสริมลดน้ำหนัก ที่ถ่ายเป็นน้ำมัน ว่าดีหรือไม่? รวมถึงผลข้างเคียงไว้อยางน่าสนใจว่า

มาดูที่กินกันเข้าไป บล็อคเบิร์น ดักจับไขมัน ถ่ายออกมามันแผลบ มันคืออะไร จริงหรือไม่มีจริงหรือเปล่า

ยาที่องค์การอาหารและยาแห่งสหรัฐอเมริกา(USFDA) และสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาแห่งประเทศไทยรับรองให้ใช้เป็นยาลดความอ้วน ได้แก่ phentermine, diethylpropion และ orlistat แต่เนื่องจากยาบางตัวอาจนำไปใช้ในทางที่ผิดได้ทำให้ มีการรับรองใช้ในระยะสั้นและต้องจ่ายจากสถานพยาบาลเท่านั้น

ในปัจจุบัน orlistat เป็นยาลดความอ้วนเพียงตัวเดียวที่สามารถจำหน่ายได้ในร้านยา ส่วนยา sibutramine นั้นบริษัทยาได้ขอถอนทะเบียนแล้ว เนื่องจากอาจเกิดอันตรายจากการทำให้หัวใจเต้นเร็วและผิดจังหวะได้

Orlistat คืออะไร?
Orlistat เป็นยาลดความอ้วนที่มีกลไกการออกฤทธิ์โดยการยับยั้งเอนไซม์ gastriclipase ซึ่งเป็นเอนไซม์สร้างมาจากกระเพาะอาหารและยับยั้ง pancreaticlipase ซึ่งเป็นเอนไซม์ที่สร้างมาจากตับอ่อน เอนไซม์เหล่านี้ทำหน้าที่ย่อยสลายไขมัน อาหารที่อยู่ในรูปไตรกลีเซอไรด์ ซึ่งเป็นไขมันขนาดโมเลกุลใหญ่ให้กลายเป็นกรดไขมันและกลีเซอรอล ซึ่งมีโมเลกุลเล็กลงเมื่อเอนไซม์ถูกยับยั้งทำให้ไขมันยังคงอยู่ในลักษณะที่เป็นโมเลกุลใหญ่จึงไม่สามารถดูดซึมเข้าร่างกายได้ทำให้เกิดเป็นไขมันออกทางอุจจาระ ดังนั้น Orlistat จะออกฤทธิ์ได้ก็ต่อเมื่ออาหารที่มีไขมันอยู่เท่านั้นไม่ว่าไขมันจะอยู่ในอาหารนมหรือน้ำมันก็ตาม

ข้อบ่งใช้
Orlistat เป็นยาที่มีข้อบ่งใช้สำหรับโรคอ้วน (obesity) มักจะเริ่มใช้ยาในกรณีที่มีผู้ป่วยมีค่าดัชนีมวลกาย
(Body MassIndex;BMI)มากกว่าหรือเท่ากับ 30กิโลกรัม ต่อตารางเมตรหรือในกรณีที่ผู้ป่วยมี BMI มากกว่าหรือเท่ากับ 27กิโลกรัม ต่อตารางเมตรร่วมกับมีโรคแทรกซ้อนที่เกี่ยวกับกับโรคอ้วน เช่น โรคความดันโลหิตสูง โรคเบาหวานหรือโรคไขมันในเส้นเลือดสูง โดยที่ผู้ป่วยได้ผ่านการรักษาด้วยการควบคุมอาหารการออกกำลังกายและการปรับพฤติกรรม แล้วไม่สามารถลดน้ำหนักได้จนถึงเป้าหมายโดยการใช้ยา orlistat จะได้ผลดีนั้นจำเป็นต้องทำควบคู่ไปกับการควบคุมอาหารและการเพิ่มการออกกำลังกายเสมอ

ผลข้างเคียงและข้อควรระวังของยา
Orlistat มีผลข้างเคียงที่เกิดขึ้นเนื่องมาจาก กลไกการออกฤทธิ์ของยาเองการที่ไขมันไม่ถูกย่อยและไม่ถูกดูดซึมทำให้ไขมันออกมาพร้อมอุจจาระ ดังนั้นอาการที่พบบ่อยๆคือ มีน้ำมันปนออกมากับอุจจาระ มีความอยากถ่ายอุจจาระบ่อยครั้งกว่าเดิม ควบคุมการขับถ่ายลำบากปวดมวนไม่สบายท้องและผายลมได้ โดยมักจะมีโอกาสเกิดขึ้นมากถึงร้อยละ 80 และระดับความรุนแรง ก็จะแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคลแต่อาการเหล่านี้จะดีขึ้นหากใช้ยาไปแล้วประมาณ 1-2 สัปดาห์

เนื่องจาก orlistat ยับยั้งการดูดซึมของไขมัน ส่งผลทำให้วิตามินตัวที่ละลายได้ในไขมันถูกดูดซึมลดลงมีการรายงานว่ามีการลดลงของระดับวิตามินอีในเลือดในผู้ป่วยโรคอ้วนและโรคไขมันในเลือดสูงที่รับประทานยา orlistat ขนาด 10-120 มิลลิกรัม ทุกวันติดต่อกันเป็นระยะเวลานาน 2-3 เดือน ส่วนการลดลงของวิตามินดีพบในผู้ที่รับยา ขนาด 120 มิลลิกรัม วันละ 3 ครั้ง สำหรับวิตามินเอยังไม่พบว่า เกิดการลดลงของระดับวิตามินในเลือดอย่างชัดเจน อย่างไรก็ตามจึงมีการแนะนำให้รับประทาน วิตามินเสริมร่วมด้วยในผู้ป่วยที่ใช้ยา orlistat ติดต่อกันนามากกว่า 3เดือน โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ที่มีความเสี่ยงในการขาดวิตามินอยู่แล้ว

โดยทั่วไป orlistat เป็นยาลดน้ำหนักที่มีผลข้างเคียงที่เป็นอันตรายค่อนข้างน้อย เมื่อเทียบกับยาลดความอ้วนชนิดอื่นแต่ ในบางครั้งอาจพบผู้ป่วยหยุดยาเนื่องจากทนผลข้างเคียงไม่ได้เช่น มีน้ำมันปนออกมากับอุจจาระ มีความอยากถ่ายอุจจาระอยู่บ่อยครั้ง ควบคุมการขับถ่ายลำบาก วิธีการลดผลข้างเคียงที่เกิดจากยา orlistat คือการลดอาหารที่มีไขมันซึ่งจะทำให้ไขมันที่ออกมา ทางอุจจาระมีปริมาณที่ลดลงได้

นอกจากนี้องค์การอาหารและยาแห่งสหรัฐอเมริกา(USFDA) ทำการประกาศเปลี่ยนแปลงข้อมูลความปลอดภัยของฉลาก เพิ่มเติมเกี่ยวกับการเกิดความผิดปกติของตับที่รุนแรงจากการใช้ยาดังกล่าว โดยให้บุคลากรทางการแพทย์แจ้งแก่ผู้ใช้ยาถึง อาการที่อาจเกิดขึ้นผู้ป่วยควรหยุดรับประทานยาหากมีอาการผิดปกติเช่น เบื่ออาหาร มีผื่นคัน ตาเหลือง ปัสสาวะมีสีเข้ม อุจจาระมีสีซีด มีอาการปวดท้องเพราะอาจนำไปสู่ความผิดปกติที่รุนแรงต่อตับจากการใช้ยา orlistat

สำหรับหญิงตั้งครรภ์ orlistat ถูกจัดอยู่ในยาที่มีความปลอดภัยในประเภท B คือไม่มีความเสี่ยงในการทำให้เกิดความผิดปกติของตัวอ่อนในครรภ์ของสัตว์ทดลอง และไม่มีรายงานการศึกษาในมนุษย์ยานี้ยังไม่มีข้อมูลการใช้ในเด็กอายุต่ำกว่า 12 ปี และหญิงให้นมบุตรจึงยังไม่มีคำแนะนำในการใช้ orlistat ในกลุ่มดังกล่าว

ปฏิกิริยากับยาอื่น

• เมื่อใช้ orlistat ร่วมกับยาบางตัวที่มีคุณสมบัติในการชอบไขมันสูงอาจทำให้ระดับยานั้นลดลงได้ เช่น amiodarone ซึ่งเป็น ยาที่ใช้รักษาอาการหัวใจเต้นไม่เป็นจังหวะ และ cyclosporine ซึ่งเป็นยาเพื่อใช้ในการกดภูมิคุ้มกันจากโรคหรือจากการปลูกถ่ายอวัยวะการใช้ orlistat ร่วมกับยาเหล่านี้อาจทำให้ระดับยาในเลือดของยาดังกล่าวลดลงได้

• สาหรับผู้ที่รับประทานยาต้านการแข็งตัวของเลือด warfarin อยู่ ถึงแม้ว่า orlistat ไม่มีผลในการเปลี่ยนแปลงเภสัชจลนศาสตร์ของ warfarin แต่การที่ orlistat ไปรบกวนการดูดซึม Vitamin K จึงอาจส่งผลรบกวนต่อการออกฤทธิ์ของยา warfarin และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดเลือดออกได้

• มีรายงานการใช้ยา orlistat อาจทำให้การดูดซึมของวิตามินที่ละลายได้ในไขมันในไขมันลดลง คือ วิตามินเอ วิตามินอี วิตามินดี และเบต้าแคโรทีนลดลงผู้ป่วยควรรับประทานวิตามินเสริมร่วมด้วยดังกล่าวแล้วข้างต้น

บทความโดย ภญ. พิชญา ดิลกพัฒนมงคล
ภาควิชาเภสัชกรรม คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล