ทำไมสัตว์จึงลอกคราบ ?!?!

ลอกคราบ หรือสลัดขน เป็นศัพท์ทางชีววิทยาที่เกิดขึ้นกับสัตว์บางสปีชีส์ โดยเกิดขึ้นเมื่อสัตว์ลอกส่วนของร่างกายที่มักจะเป็นเปลือกนอก (แต่ก็ไม่เสมอไป) ออกไป เป็นการเปลี่ยนหนังกำพร้า หรือเปลี่ยนส่วนที่ปกคลุมภายนอก เช่น ขนใหม่ การลอกคราบหรือสลัดขนอาจจะเกิดขึ้นในช่วงเวลาใดเวลาหนึ่งของปี หรืออาจจะเกิดขึ้นในช่วงใดช่วงหนึ่งในชีวิตของสัตว์ก็ได้ และในบางสปีชีส์บางส่วนของร่างกายอาจจะถูกสลัดตามไปด้วย เช่น ปีกของแมลงบางสปีชีส์

ทำไมสัตว์จึงลอกคราบ ?!?!

ตัวอย่างของการลอกคราบ หรือการสลัดขน ก็ได้แก่การสลัดขนของนก หรือการสลัดขนของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม โดยเฉพาะสุนัข หรือหมาจิ้งจอก หรือการลอกคราบของสัตว์เลื้อยคลาน หรือการเปลี่ยนทั้งร่างสัตว์ขาปล้อง

ข้อมูลจากสถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) อธิบายว่า สิ่งมีชีวิตในโลกนี้มีจำนวนมากมาย มีรูปร่างและโครงสร้างที่แตกต่างกันไปตามแต่ละชนิด สิ่งมีชีวิตเหล่านี้มีการเจริญเติบโต มีโครงสร้างและรูปร่างใหญ่ขึ้น การเจริญของสัตว์บางชนิดเมื่อเจริญถึงระยะหนึ่งจะเจริญเติบโตต่อไปไม่ได้ เช่น พวกแมลงต่างๆ เพราะมีโครงร่างแข็งห่อหุ้มลำตัว การเจริญเติบโตของร่างกายจึงมีขีดจำกัด จึงต้องสลัดหรือลอกโครงร่างแข็งเดิมออก สร้างลำตัวใหม่ให้เจริญเติบโตต่อไปได้อีก นอกจากนี้ ยังมีสัตว์มีกระดูกสันหลังบางชนิดต้องสลัดผิวหนังเดิมออกร่างกายจึงจะเจริญเติบโตต่อไปได้ เรียกว่า การลอกคราบ

การลอกคราบแต่ละครั้งจะทำให้สัตว์นั้นๆ เจริญเติบโตต่อไปได้ สัตว์พวกนี้เมื่อมีอายุมากขึ้น ร่างกายจะเจริญเติบโตขยายขนาดใหญ่ขึ้น เนื้อเยื่อภายในก็จะเริ่มสร้างโครงร่างใหม่ หรือผิวหนังใหม่ เติบโตอยู่ใต้โครงร่างเดิม จึงต้องลอกคราบหรือสลัดโครงร่างเดิมหรือผนังเดิมออกไปเพื่อที่จะทำให้สัตว์นั้นๆ เจริญเติบโตขยายขนาดต่อไปได้ ส่วนสัตว์จำพวกงู ก็จะสร้างผิวหนังใหม่ขึ้นมาอยู่ใต้ผิวหนังเดิม และต่อมาจะลอกคราบเช่นกันโดยสลัดผิวหนังเดิมออกไป

สัตว์ที่มีการลอกคราบส่วนใหญ่เป็นสัตว์ที่ไม่มีกระดูกสันหลัง พวกหนึ่งที่มีลักษณะพิเศษคือสัตว์ที่อยู่ในไฟลัม อาร์โทรโปดา (Arthopoda) ซึ่งเป็นสัตว์ที่มีลักษณะเฉพาะ คือ มีระยางค์เป็นปล้องๆ มีโครงสร้างแข็งห่อหุ้มอยู่ภายนอก หรือที่เรียกกันว่ามีโครงกระดูกแข็งอยู่ภายนอกลำตัว ได้แก่ แมลงต่างๆ แมงมุม ปู ตะขาบ กิ้งกือ ตั๊กแตน ด้วง มวน และตัวอ่อนหรือตัวหนอนไหม หนอนด้วง หนอนผีเสื้อ และยังมีสัตว์ที่มีกระดูกสันหลังอีกบางชนิดที่เจริญเติบโตโดยการลอกคราบ เช่น งูต่างๆ ฯลฯ

บางครั้งคงจะเคยเห็นคราบของแมลงต่างๆ กันมาบ้างแล้ว เช่น คราบของแมงมุม คราบของหนอนไหม คราบของจักจั่นที่เกาะอยู่ตามต้นไม้ คราบของตัวอ่อนแมลงปอ ปกติแล้วสัตว์ที่ลอกคราบใหม่ๆ จะยังไม่แข็งแรง สัตว์พวกนี้จะอยู่นิ่งๆ ในระยะที่โครงสร้างใหม่นั้นยังอ่อนนิ่ม ก่อนที่ร่างกายจะเจริญเติบโตขยายขนาดต่อไปได้อีกและเคลื่อนไหวไปมาได้สะดวกเหมือนเดิม จนถึงระยะหนึ่งก็จะต้องลอกคราบใหม่อีกตามธรรมชาติ

สรุปก็คือ สัตว์บางชนิดต้องลอกคราบ เพื่อจะเจริญเติบโตต่อไปได้

คอลัมน์ รู้ไปโม้ด nachart@yahoo.com