ย้อนวิกฤตการณ์น้ำมันในช่วงทศวรรษ 1970 กับการใช้น้ำมันเป็นอาวุธ

นี่คือสิ่งที่เกิดขึ้นเมื่อวิกฤตการณ์น้ำมันในทศวรรษ 1970 เกิดขึ้น ซึ่งมีบทเรียนที่สามารถนำมาใช้กับเศรษฐกิจในปัจจุบันได้

วิกฤตการณ์น้ำมันในช่วงทศวรรษ 1970 (1970s Oil Shock) ถือเป็นเหตุการณ์ทางเศรษฐกิจที่สำคัญที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์สมัยใหม่ เพราะมันเปลี่ยนวิธีที่โลกมอง พลังงาน และ การเมืองระหว่างประเทศ ไปอย่างสิ้นเชิง โดยมีวิกฤตการณ์น้ำมันครั้งที่ 1 (ปี 1973)  การใช้น้ำมันเป็นอาวุธ และ วิกฤตการณ์น้ำมันครั้งที่ 2 (ปี 1979): การปฏิวัติในอิหร่าน

วิกฤตการณ์น้ำมันช่วงทศวรรษ 1970 เกิดขึ้นได้อย่างไร และมีบทเรียนอะไรสำหรับเศรษฐกิจในปัจจุบัน จากเว็บไซต์ The Conversation เขียนโดย Laura Panza รองศาสตราจารย์ด้านประวัติศาสตร์เศรษฐกิจ มหาวิทยาลัยเมลเบิร์น

โดยบทความนี้เปรียบเทียบวิกฤตการณ์น้ำมันครั้งใหญ่ในอดีต (ปี 1973) กับสถานการณ์เศรษฐกิจโลกในปัจจุบัน โดยชี้ให้เห็นว่าผลกระทบที่รุนแรงในตอนนั้นไม่ได้เกิดจากแค่การคว่ำบาตรน้ำมันเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากโครงสร้างเศรษฐกิจที่เปราะบางในขณะนั้นด้วย

1. ปัจจัยที่ทำให้วิกฤตปี 1970 รุนแรง

การสูญเสียอำนาจการผลิตของสหรัฐฯ: ก่อนปี 1970 สหรัฐฯ เคยเป็นผู้ผลิตน้ำมันสำรองของโลก แต่ในปี 1972 การผลิตของสหรัฐฯ ถึงจุดสูงสุดและเริ่มลดลง ทำให้โลกขาด "ตัวช่วย" เมื่อซัพพลายน้ำมันจากที่อื่นขาดหายไป

การรวมตัวของ OPEC: ประเทศผู้ผลิตน้ำมันในตะวันออกกลางเริ่มรวมกลุ่มกันผ่าน OPEC ทำให้มีอำนาจในการกำหนดราคาและใช้ทรัพยากรเป็นเครื่องมือทางการเมือง

ระบบการเงินโลกล่มสลาย: ระบบ Bretton Woods (ที่ผูกค่าเงินดอลลาร์ไว้กับทองคำ) ล่มสลายในปี 1971 ส่งผลให้อัตราเงินเฟ้อพุ่งสูงขึ้นก่อนที่วิกฤตน้ำมันจะเริ่มขึ้นเสียอีก

ราคาน้ำมันดิบเวสต์เท็กซัสอินเตอร์มีเดียต (WTI) ก่อนปี 1970 สะท้อนราคาน้ำมันดิบเพนซิลเวเนีย/สหรัฐฯ

2. ผลกระทบที่เกิดขึ้น 

ภาวะเงินเฟ้อรุนแรง ราคาน้ำมันที่พุ่งสูงทำให้ต้นทุนทุกอย่างเพิ่มขึ้น ทั้งการขนส่งและค่าไฟฟ้า นำไปสู่ภาวะที่เศรษฐกิจชะงักงันแต่เงินเฟ้อกลับสูงขึ้น (Stagflation) ซึ่งเป็นสถานการณ์ที่จัดการได้ยากมากสำหรับธนาคารกลาง

การปรับตัวของประเทศต่างๆ:

เนเธอร์แลนด์: หันมาสร้างโครงสร้างพื้นฐานสำหรับจักรยานจนกลายเป็นเอกลักษณ์ถึงปัจจุบัน

ฝรั่งเศส: เร่งสร้างโรงไฟฟ้าพลังงานนิวเคลียร์อย่างขนานใหญ่เพื่อลดการพึ่งพาน้ำมัน

ในเดือนมิถุนายน ปี 1973 เจ้าของปั๊มน้ำมันแจ้งลูกค้าว่าน้ำมันหมดแล้ว

3. บทเรียนสำหรับปัจจุบัน 

-ความซับซ้อนของตลาด: บทความเตือนว่าการตัดสินใจที่รุนแรงของรัฐบาลในช่วงวิกฤต (เช่น การควบคุมราคาหรือการอุดหนุนแบบสุดตัว) อาจส่งผลกระทบต่อเนื่องยาวนานหลายทศวรรษในแบบที่คาดไม่ถึง

-การพึ่งพากันทั่วโลก: ในเศรษฐกิจที่โลกาภิวัตน์ ความเจ็บปวดจากภาวะซัพพลายช็อก (Supply Shock) จะถูกแบ่งปันไปทั่วโลก ไม่มีประเทศใดรอดพ้นได้เพียงลำพัง

-โอกาสในการเปลี่ยนผ่าน: วิกฤตเป็นตัวเร่งให้เกิดการประหยัดพลังงานและการหาแหล่งพลังงานทางเลือก เช่นเดียวกับในอดีตที่นำไปสู่พลังงานนิวเคลียร์และเทคโนโลยีประหยัดน้ำมัน

แม้ปัจจุบันเศรษฐกิจโลกจะมีการเตรียมพร้อมที่ดีขึ้น มีการกระจายแหล่งพลังงานมากขึ้น แต่ความเสี่ยงจากความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ (เช่น สงครามในยูเครนหรือความตึงเครียดในตะวันออกกลาง) ยังคงเป็นปัจจัยสำคัญที่อาจทำให้ประวัติศาสตร์ซ้ำรอยได้ หากเราไม่เรียนรู้ที่จะปรับตัวอย่างยั่งยืนแทนการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าไปวันๆ