ทำไมยิ่งอายุมากขึ้นเรายิ่งรู้สึกว่าเวลาผ่านไปเร็ว

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ตอนเป็นเด็ก แค่รอให้ถึงวันปิดเทอมก็ดูยาวนานเหลือเกิน พอโตขึ้นกลับรู้สึกเหมือนเพิ่งเก็บของขวัญปีใหม่ไปไม่นาน หันมาอีกทีร้านค้าก็เริ่มเปิดเพลงเทศกาลอีกแล้ว

ปฏิทินยังเดินเท่าเดิม แต่ความรู้สึกของเราต่อวัน เดือน และปีไม่ได้เดินตามนาฬิกาเสมอไป โดยเฉพาะเวลาที่เรามองย้อนกลับไปดูช่วงชีวิตที่ผ่านมา

ความทรงจำและความสนใจมีส่วนในการประเมินเวลา เมื่อมองย้อนกลับไป เราไม่ได้มีนาฬิกาในหัวที่บันทึกความยาวของแต่ละปีไว้อย่างแม่นยำ แต่ต้องอาศัยเหตุการณ์และรายละเอียดที่นึกออกมาประกอบกัน ช่วงที่มีเหตุการณ์แตกต่างกันชัดเจนอาจดูยาวและเต็มไปด้วยเรื่องราว ส่วนช่วงที่วันคล้ายกันมากอาจดูสั้นลงเมื่อย้อนนึก

นี่เป็นคำอธิบายหนึ่ง ไม่ใช่กฎที่ใช้ได้กับทุกคน และงานวิจัยยังไม่ได้ยืนยันว่าความทรงจำเป็นสาเหตุเดียวที่ทำให้เวลารู้สึกเร็วขึ้นตามอายุ

เวลาที่กำลังผ่าน กับเวลาที่มองย้อนกลับไป

ลองนึกถึงการนั่งรอรถที่มาช้า เราอาจมองนาฬิกาบ่อยจนสิบนาทีรู้สึกยาวนาน เพราะกำลังสนใจว่าเวลาผ่านไปเท่าไร แต่เมื่อทำกิจกรรมที่เพลิน เราอาจเงยหน้าขึ้นมาแล้วพบว่าผ่านไปหนึ่งชั่วโมงโดยไม่ทันสังเกต

การมองย้อนกลับไปต่างออกไป สมองต้องอาศัยความทรงจำและบริบทมาช่วยประเมิน วันเที่ยวที่เต็มไปด้วยสถานที่และเหตุการณ์ใหม่อาจผ่านไปเร็วขณะกำลังสนุก แต่พอกลับมานึกถึง เราอาจรู้สึกว่าวันนั้นยาวและมีเรื่องให้เล่ามากกว่าวันทำงานทั่วไป

เมื่อโตขึ้น หลายคนมีตารางที่คุ้นเคย ตื่น เดินทาง ทำงาน กลับบ้าน แล้วเริ่มใหม่ในวันถัดไป กิจวัตรช่วยให้ชีวิตดำเนินไปได้โดยไม่ต้องตัดสินใจทุกเรื่องใหม่ แต่วันที่คล้ายกันก็อาจทำให้แยกความทรงจำของแต่ละวันได้ยากขึ้นเมื่อมองย้อนหลัง

วัยเด็กเองมักมีหมุดหมายที่จำง่าย เช่น ย้ายชั้นเรียน ได้เพื่อนใหม่ หรือไปทัศนศึกษาครั้งแรก อย่างไรก็ตาม ผู้ใหญ่ก็มีประสบการณ์ใหม่ได้ และเด็กก็มีวันที่จำเจได้เช่นกัน จำนวนสิ่งใหม่จึงไม่ใช่เครื่องวัดความยาวของปีที่แน่นอน

อายุทำให้ทุกปีเร็วขึ้นจริงหรือ

งานศึกษาของนักวิจัย Marc Wittmann และ Sandra Lehnhoff สำรวจคนอายุ 14–94 ปี จำนวน 499 คน พบว่าความสัมพันธ์ระหว่างอายุกับความรู้สึกว่าเวลาผ่านเร็วขึ้นไม่ได้เหมือนกันทุกช่วงเวลาที่ถาม ผลเด่นกว่าเมื่อให้มองย้อนช่วงยาวหลายปี มากกว่าการประเมินช่วงสั้น

งานวิจัยอีกชิ้นที่ศึกษาอายุ 20–91 ปี พบความสัมพันธ์ระดับปานกลางระหว่างอายุกับความรู้สึกว่าเวลาผ่านเร็วในช่วงสิบปีที่ผ่านมา แต่ไม่พบความสัมพันธ์แบบเดียวกันเมื่อถามถึงปีที่ผ่านมา ผลเหล่านี้จึงไม่ได้บอกว่าเมื่ออายุมากขึ้น ทุกคนจะรู้สึกว่าทุกปีเร็วขึ้นเสมอ

ส่วนแนวคิดที่ว่า หนึ่งปีของเด็กอายุ 10 ปีเท่ากับหนึ่งในสิบของชีวิต ขณะที่หนึ่งปีของคนอายุ 50 ปีเท่ากับหนึ่งในห้าสิบนั้น เป็นวิธีเปรียบเทียบที่เห็นภาพ แต่ยังใช้ตัวเลขนี้ฟันธงไม่ได้ว่าสมองรับรู้เวลาตามสัดส่วนดังกล่าวจริง

ถ้าอยากให้แต่ละสัปดาห์มีจุดให้จดจำมากขึ้น อาจลองเปลี่ยนเส้นทางกลับบ้าน นัดกินข้าวกับเพื่อน เรียนทำอาหาร หรือจดเรื่องเล็ก ๆ ที่เกิดขึ้นในวันนั้น ไม่จำเป็นต้องเดินทางไกลหรือเปลี่ยนชีวิตครั้งใหญ่ และไม่มีหลักประกันว่าการทำสิ่งใหม่จะทำให้รู้สึกว่าเวลาช้าลง

ปีหนึ่งยังมีความยาวเท่าเดิม ความรู้สึกว่ามันผ่านไปเร็วเป็นส่วนหนึ่งของวิธีที่เราสนใจ ใช้ชีวิต และมองย้อนกลับไป การหยุดสังเกตรายละเอียดระหว่างทางอาจช่วยให้เรามีเรื่องให้นึกถึงมากขึ้น เมื่อเปิดปฏิทินหน้าใหม่อีกครั้ง