หน้ามืดเมื่อลุกขึ้นยืนเกิดจากอะไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

นั่งทำงานอยู่นาน พอลุกไปหยิบน้ำก็รู้สึกโหวงในหัว ตามัวลงชั่วครู่ ต้องรีบจับขอบโต๊ะเอาไว้ ผ่านไปไม่นานอาการก็ดีขึ้น จนอดคิดไม่ได้ว่าเป็นเพราะเลือดจางหรือความดันต่ำกันแน่

อาการที่เกิดตอนเปลี่ยนจากนั่งหรือนอนมาเป็นยืน อาจเกี่ยวกับ ความดันโลหิตลดลงขณะเปลี่ยนท่า เพราะร่างกายปรับการไหลเวียนเลือดไม่ทัน ส่วนภาวะโลหิตจางก็ทำให้เวียนศีรษะได้ และอาจมีส่วนทำให้ความดันต่ำด้วย แต่แยกสองอย่างนี้จากอาการหน้ามืดเพียงอย่างเดียวไม่ได้

เมื่อยืนขึ้น เลือดบางส่วนจะไหลลงไปคั่งบริเวณขาและช่องท้องชั่วคราว ตามปกติร่างกายจะเร่งหัวใจและปรับหลอดเลือดเพื่อรักษาการไหลเวียน หากปรับตัวไม่ทัน เลือดไปเลี้ยงสมองอาจลดลงชั่วครู่ จึงเกิดอาการมึน ตามัว หรือรู้สึกเหมือนจะเป็นลม และมักดีขึ้นเมื่อนั่งหรือนอนลง

เหตุที่ทำให้เกิดอาการมีได้หลายอย่าง เช่น ดื่มน้ำน้อย เสียเหงื่อมาก ท้องเสีย อาเจียน นอนพักอยู่บนเตียงนาน หรือผลจากยาบางชนิด รวมถึงยาลดความดันและยาขับปัสสาวะ ผู้สูงอายุและผู้ที่มีโรคประจำตัวบางอย่างอาจมีความเสี่ยงมากขึ้น ส่วนอาการบ้านหมุนเหมือนสิ่งรอบตัวหมุน อาจมีสาเหตุอื่นและควรเล่าให้แพทย์ฟังให้ชัด

ตรวจความดันตอนเปลี่ยนท่า ช่วยหาคำตอบได้ แพทย์อาจวัดความดันและชีพจรขณะนอน แล้ววัดซ้ำหลังยืน โดยทั่วไปหากความดันตัวบนลดลงอย่างน้อย 20 หรือความดันตัวล่างลดลงอย่างน้อย 10 มิลลิเมตรปรอทภายใน 3 นาทีหลังยืน ถือเป็นเกณฑ์ของภาวะความดันต่ำขณะเปลี่ยนท่า ผลตรวจต้องพิจารณาร่วมกับอาการและประวัติสุขภาพ

ส่วนภาวะโลหิตจางเกิดเมื่อมีเม็ดเลือดแดงหรือฮีโมโกลบินไม่เพียงพอต่อการนำออกซิเจนไปเลี้ยงร่างกาย นอกจากเวียนศีรษะ บางคนอาจเหนื่อยง่าย อ่อนแรง ซีด ใจสั่น หรือหอบเมื่อออกแรง โดยอาการขึ้นอยู่กับความรุนแรงและสาเหตุ บางคนอาจไม่มีอาการชัดเจนเลย

การตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด หรือ CBC ช่วยประเมินภาวะโลหิตจางได้ หากพบความผิดปกติ แพทย์อาจตรวจเพิ่มเติมตามความเหมาะสม เช่น ระดับธาตุเหล็ก และค้นหาสาเหตุอย่างประจำเดือนมามากหรือเลือดออกในทางเดินอาหาร โลหิตจางไม่ได้เกิดจากการขาดธาตุเหล็กเสมอไป จึงไม่ควรซื้อธาตุเหล็กมากินเพื่อรักษาเองโดยยังไม่ทราบสาเหตุ

ระหว่างรอพบแพทย์ ลองเปลี่ยนท่าช้าลง จากนอนให้ลุกมานั่งห้อยขาสักครู่ ก่อนค่อยยืนและจับพนักหรือขอบเตียงไว้ หากเริ่มหน้ามืดให้นั่งหรือนอนลงทันทีเพื่อป้องกันการล้ม ดื่มน้ำให้เพียงพอหากแพทย์ไม่ได้สั่งจำกัดน้ำ และอย่าหยุดหรือปรับยาประจำตัวเอง

หากเป็นบ่อย เป็นมากขึ้น เป็นลม หรือรบกวนชีวิตประจำวัน ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ จดไว้ด้วยว่าเกิดเวลาใด นานแค่ไหน และมียาอะไรที่ใช้อยู่ หากหน้ามืดรุนแรงร่วมกับเจ็บหน้าอก หายใจลำบาก พูดไม่ชัด แขนขาอ่อนแรง ปวดศีรษะรุนแรงฉับพลัน หรือมีเลือดออกมาก ให้โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที