เงินค่าน้ำมันหนึ่งลิตรแบ่งไปจ่ายอะไรบ้าง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาเติมน้ำมัน 1 ลิตร ตัวเลขที่หน้าตู้คือเงินที่เราจ่ายทั้งหมด แต่กว่าน้ำมันจะมาถึงถังรถ ราคามีทั้งค่าน้ำมัน ภาษี เงินกองทุน และค่าใช้จ่ายในการขายรวมอยู่ด้วย แต่ละส่วนไม่ได้มีอัตราตายตัว และน้ำมันต่างชนิดกันก็มีโครงสร้างราคาไม่เหมือนกัน

ลองดูแก๊สโซฮอล์ 95 เป็นตัวอย่าง วันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 ราคาขายปลีกในกรุงเทพฯ และปริมณฑลอยู่ที่ 39.34 บาทต่อลิตร โดยราคานี้ยังไม่รวมภาษีบำรุงท้องที่ที่อาจมีในบางพื้นที่

ในจำนวนนี้ ราคาเนื้อน้ำมัน ณ โรงกลั่นประมาณ 22.57 บาทต่อลิตร หรือราว 57% ของราคาหน้าปั๊ม อีกประมาณ 16.77 บาทเป็นภาษี เงินกองทุน และค่าการตลาดตามโครงสร้างอ้างอิงของวันนั้น ตัวเลขนี้เป็นราคาน้ำมันสำเร็จรูปก่อนบวกภาษีและค่าใช้จ่ายส่วนอื่น ไม่ใช่ราคาน้ำมันดิบหรือกำไรของโรงกลั่น

แยกเงิน 39.34 บาทออกเป็นส่วน ๆ

ข้อมูลโครงสร้างราคาแก๊สโซฮอล์ 95 วันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 แบ่งเป็นราคาเนื้อน้ำมัน 22.57 บาท ภาษีสรรพสามิต ภาษีเทศบาล และภาษีมูลค่าเพิ่มรวมกันประมาณ 10.00 บาท เงินกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงและกองทุนเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงานรวมกันประมาณ 3.42 บาท และค่าการตลาดประมาณ 3.35 บาทต่อลิตร รวมเป็น 39.34 บาท

ภาษีสรรพสามิตเป็นรายได้ของรัฐ ส่วนภาษีเทศบาลจัดเก็บเพิ่มเติมตามสรรพสามิต ขณะที่ภาษีมูลค่าเพิ่มมีอยู่ทั้งในขั้นราคาขายส่งและค่าการตลาด ส่วนกองทุนอนุรักษ์พลังงานมีไว้สนับสนุนงานด้านการอนุรักษ์พลังงานตามวัตถุประสงค์ของกองทุน

ตัวเลขข้างต้นเป็นภาพของน้ำมันชนิดเดียวในวันเดียว ไม่ควรนำไปใช้แทนน้ำมันทุกชนิดหรือทุกจังหวัด เพราะราคาโรงกลั่น อัตรากองทุน ภาษี และค่าการตลาดเปลี่ยนได้

ราคาหน้าโรงกลั่นคิดจากอะไร

แม้ไทยมีโรงกลั่นในประเทศ ราคาน้ำมันสำเร็จรูปก็อ้างอิงตลาดซื้อขายในภูมิภาค โดยใช้ราคาตลาดสิงคโปร์เป็นเกณฑ์หนึ่งในการคำนวณ แล้วพิจารณาองค์ประกอบที่เกี่ยวข้อง เช่น คุณภาพน้ำมัน ค่าใช้จ่ายอ้างอิง และส่วนผสมเชื้อเพลิงชีวภาพ การอ้างอิงตลาดสิงคโปร์ไม่ได้หมายความว่าน้ำมันทุกลิตรต้องขนมาจากสิงคโปร์

ราคา ณ โรงกลั่นเป็นราคาซื้อขายน้ำมันสำเร็จรูป ไม่ใช่ต้นทุนการผลิตที่เปิดให้เห็นทีละรายการ จึงเอาตัวเลข 22.57 บาทไปหักราคาน้ำมันดิบแล้วสรุปเป็นกำไรโรงกลั่นตรง ๆ ไม่ได้

ส่วน ค่าการตลาดไม่ใช่กำไรปั๊มทั้งหมด เงินส่วนนี้ครอบคลุมค่าใช้จ่ายในระบบจำหน่าย เช่น คลังน้ำมัน ขนส่ง สถานีบริการ ค่าแรง และมีส่วนของผลตอบแทนผู้ประกอบการรวมอยู่ด้วย

กองทุนน้ำมันเก็บเงินและจ่ายชดเชยได้

กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงใช้เป็นเครื่องมือดูแลเสถียรภาพราคา อัตราที่เห็นในโครงสร้างจึงอาจเป็นเงินที่เก็บเพิ่มจากน้ำมันบางชนิด หรือเป็นเงินชดเชยเพื่อลดราคาน้ำมันอีกชนิดหนึ่งก็ได้ และเปลี่ยนตามประกาศในแต่ละช่วง

ตัวอย่างวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 แก๊สโซฮอล์ 95 มีรายการเงินกองทุนน้ำมันและกองทุนอนุรักษ์พลังงานรวมกันเป็นบวกประมาณ 3.42 บาทต่อลิตร ขณะที่ดีเซล B7 มีรายการสองกองทุนรวมกันเป็นลบประมาณ 1.71 บาทต่อลิตรตามตารางอ้างอิงเดียวกัน เครื่องหมายลบหมายถึงยอดชดเชยสุทธิจากสองรายการนั้น ไม่ใช่เงินที่เก็บเพิ่มจากผู้เติม

การตรึงหรือชะลอราคาช่วยลดแรงกระแทกที่ปั๊มได้ในช่วงหนึ่ง แต่เงินชดเชยมีต้นทุน หากรายจ่ายมากกว่ารายรับจนต้องกู้ ก็มีภาระดอกเบี้ยและต้องหาเงินมาชำระในภายหลัง จึงควรมองทั้งประโยชน์ที่ผู้ใช้ได้รับและภาระทางการเงินของกองทุน

ไทยแพงกว่าเพื่อนบ้านเท่าตัวทุกประเทศหรือไม่

ไม่ใช่ทุกประเทศและไม่ใช่น้ำมันทุกชนิด ข้อมูลเปรียบเทียบที่เผยแพร่โดยกรมประชาสัมพันธ์สำหรับวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 ระบุราคากลุ่มเบนซิน E10 ของไทย 39.84 บาทต่อลิตร เทียบกับมาเลเซีย 35.29 บาท เวียดนาม 27.58 บาท และบรูไน 13.88 บาท ส่วนลาวอยู่ที่ 58.46 บาท และกัมพูชา 51.28 บาทต่อลิตร

ในชุดข้อมูลเดียวกัน ราคาไทยจึงสูงกว่าบรูไนเกือบ 2.9 เท่า แต่สูงกว่ามาเลเซียประมาณ 13% และต่ำกว่าลาวกับกัมพูชา ตัวเลขข้ามประเทศแปลงเป็นเงินบาทแล้ว และชนิดน้ำมัน ส่วนผสม คุณภาพ ตลอดจนสิทธิรับราคาอุดหนุนอาจไม่ตรงกันทั้งหมด จึงใช้ดูภาพรวมมากกว่าตัดสินว่าผู้ใช้ทุกคนจ่ายราคาเดียวกัน

ความต่างเกิดจากหลายส่วน ทั้งภาษี การเก็บเงินเข้ากองทุน การอุดหนุนจากรัฐ ต้นทุนจัดหา ค่าขนส่ง และอัตราแลกเปลี่ยน ประเทศที่ตั้งราคาหน้าปั๊มต่ำอาจใช้รายได้รัฐหรือทรัพยากรอื่นมาช่วยรับภาระ ราคาที่ผู้ขับจ่ายจึงไม่ได้บอกต้นทุนทั้งหมดของระบบ

เมื่อเห็นราคาน้ำมันประเทศอื่นถูกกว่า ให้ดูวัน ชนิดน้ำมัน และเงื่อนไขราคาก่อนเสมอ ส่วนเงินที่จ่ายในไทย หากใช้แก๊สโซฮอล์ 95 วันที่ยกมาเป็นตัวอย่าง ประมาณ 22.57 บาทจาก 39.34 บาทคือราคาเนื้อน้ำมัน ณ โรงกลั่น ส่วนที่เหลือกระจายไปตามภาษี กองทุน และต้นทุนจำหน่าย ไม่ได้ไหลเข้ากองทุนน้ำมันทั้งหมด