ประวัติสถานีโทรทัศน์ช่อง 4 บางขุนพรหม โทรทัศน์แห่งแรกของประเทศไทย จากจุดเริ่มต้นในอดีตจนถึงวันที่ยุติการออกอากาศ

     สถานีโทรทัศน์ช่อง 4 บางขุนพรหม เป็นชื่อที่คนไทยรุ่นเก่า โดยเฉพาะผู้ที่เติบโตมาในช่วงประมาณ พ.ศ. 2490–2520 น่าจะคุ้นเคยกันเป็นอย่างดี เพราะสถานีแห่งนี้ถือเป็นจุดเริ่มต้นครั้งสำคัญของประวัติศาสตร์โทรทัศน์ไทย เป็นสถานีโทรทัศน์แห่งแรกของประเทศไทยที่นำภาพและเสียงออกอากาศให้ประชาชนได้รับชมผ่านเครื่องรับโทรทัศน์ในบ้าน

ในยุคที่ประเทศไทยยังไม่มีโทรทัศน์แพร่หลาย การมีเครื่องรับโทรทัศน์สักเครื่องถือเป็นเรื่องแปลกใหม่และมีราคาสูงมาก ผู้คนจำนวนไม่น้อยต้องไปรวมตัวกันตามบ้านที่มีโทรทัศน์ ร้านค้า หรือสถานที่สาธารณะ เพื่อชมรายการข่าวและความบันเทิงจากสถานีช่อง 4 บางขุนพรหม นับเป็นจุดเปลี่ยนจากสังคมที่รับข่าวสารผ่านหนังสือพิมพ์และวิทยุกระจายเสียง มาสู่ยุคที่ผู้คนสามารถเห็นภาพเหตุการณ์ต่าง ๆ ผ่านหน้าจอได้ด้วยตาตนเอง

     จุดเริ่มต้นของโทรทัศน์ไทยและการก่อตั้งช่อง 4 บางขุนพรหม

ก่อนที่ประเทศไทยจะมีสถานีโทรทัศน์ รัฐบาลในสมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม ได้เล็งเห็นความสำคัญของการพัฒนาสื่อสารมวลชน โดยเฉพาะโทรทัศน์ซึ่งในเวลานั้นเป็นเทคโนโลยีสมัยใหม่ที่กำลังเติบโตในประเทศตะวันตก รัฐบาลจึงมีแนวคิดจัดตั้งสถานีโทรทัศน์ขึ้นในประเทศไทย เพื่อใช้เป็นเครื่องมือเผยแพร่ข่าวสาร ความรู้ การศึกษา และความบันเทิงให้แก่ประชาชน

ต่อมาได้มีการจัดตั้งบริษัท ไทยโทรทัศน์ จำกัด เมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2495 เพื่อดำเนินกิจการด้านวิทยุโทรทัศน์อย่างเป็นระบบ ก่อนจะเริ่มแพร่ภาพโทรทัศน์อย่างเป็นทางการในวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2498 โดยใช้ชื่อว่า สถานีโทรทัศน์ไทยทีวีช่อง 4 บางขุนพรหม

สถานที่ตั้งของสถานีในยุคแรกอยู่บริเวณวังบางขุนพรหม กรุงเทพมหานคร ซึ่งเป็นสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ และเป็นที่ตั้งของธนาคารแห่งประเทศไทยในเวลาต่อมา ชื่อบางขุนพรหมจึงกลายเป็นชื่อที่ผูกพันกับประวัติศาสตร์โทรทัศน์ไทยอย่างแยกไม่ออก

การออกอากาศครั้งแรกถือเป็นเหตุการณ์สำคัญของประเทศ เพราะเป็นครั้งแรกที่ประชาชนสามารถรับชมภาพเคลื่อนไหวพร้อมเสียงจากสถานีโทรทัศน์ที่ตั้งอยู่ในประเทศไทยได้ สถานีใช้ระบบโทรทัศน์ขาวดำในยุคแรก และมีชื่อเรียกขานตามระบบวิทยุโทรทัศน์ว่า HS1-TV

ในช่วงเริ่มต้น สถานีไม่ได้มีรายการมากมายเหมือนโทรทัศน์ในปัจจุบัน ผังรายการประกอบด้วยข่าวประจำวัน การแสดงดนตรี ภาพยนตร์ชุด รายการสารคดี และการแสดงสดในห้องส่ง โดยช่วงเวลาออกอากาศในระยะแรกยังมีจำกัด ไม่ได้เปิดตลอดทั้งวันเหมือนสถานีโทรทัศน์ยุคใหม่

 ยุคบุกเบิกและความทรงจำของคนไทย

สิ่งที่ทำให้ช่อง 4 บางขุนพรหมมีความสำคัญมากกว่าการเป็นสถานีโทรทัศน์แห่งแรก คือการเป็นสถานที่บ่มเพาะบุคลากรด้านโทรทัศน์ของประเทศไทย ทั้งผู้ประกาศข่าว นักแสดง นักพากย์ ผู้กำกับ ผู้เขียนบท และผู้ผลิตรายการ

บุคคลสำคัญคนหนึ่งคือ จำนง รังสิกุล ซึ่งมีบทบาทอย่างมากในการวางรากฐานการจัดรายการและการพัฒนารายการโทรทัศน์ไทย เขาเป็นผู้มีความรู้ด้านศิลปวัฒนธรรมและการสื่อสาร และมีส่วนสร้างสรรค์รายการที่ผสมผสานความรู้เข้ากับความบันเทิง จนได้รับการยกย่องว่าเป็นบุคคลสำคัญของวงการโทรทัศน์ไทย

ในช่วงแรกของการดำเนินงาน ละครโทรทัศน์ยังไม่ได้ถ่ายทำล่วงหน้าเหมือนในปัจจุบัน แต่หลายรายการเป็นการแสดงสดจากห้องส่ง นักแสดงต้องเตรียมตัวและแสดงต่อหน้ากล้องโดยไม่มีโอกาสกลับไปแก้ไขฉากเหมือนการถ่ายทำในยุคหลัง ความผิดพลาดเพียงเล็กน้อยอาจปรากฏให้ผู้ชมทางบ้านเห็นทันที

เอกสารของสำนักงาน กสทช. ที่ศึกษาประวัติละครโทรทัศน์ไทยระบุว่า ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2499 ช่อง 4 เริ่มจัดวางรายการละครไทยให้ผู้ชมได้รับชมอย่างจริงจัง นับเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของละครโทรทัศน์ในประเทศ

นอกจากละครแล้ว ยังมีรายการข่าว รายการสนทนา รายการตอบคำถามชิงรางวัล รายการดนตรี และการถ่ายทอดการแข่งขันกีฬา โดยเฉพาะมวยไทยซึ่งได้รับความสนใจจากประชาชนอย่างมาก

เมื่อมีการออกอากาศมวยไทยทางโทรทัศน์ ผู้ชมที่ไม่สามารถเดินทางไปสนามมวยก็สามารถชมการแข่งขันจากบ้านได้ ทำให้โทรทัศน์เริ่มกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันของคนเมือง

ในยุคนั้น เครื่องรับโทรทัศน์ยังมีราคาแพงมาก ครอบครัวที่มีโทรทัศน์ถือเป็นครอบครัวที่มีฐานะพอสมควร บางบ้านเปิดให้เพื่อนบ้านและคนในละแวกเดียวกันเข้ามาชมรายการด้วยกัน ภาพผู้คนมานั่งรวมตัวกันหน้าจอโทรทัศน์จึงเป็นความทรงจำที่คนรุ่นเก่าหลายคนยังจดจำได้

ช่อง 4 บางขุนพรหมจึงไม่ได้เป็นเพียงสถานีส่งสัญญาณ แต่ยังเป็นจุดเริ่มต้นของวัฒนธรรมการรับชมโทรทัศน์ของสังคมไทย

      จากช่อง 4 สู่ยุคโทรทัศน์สีช่อง 9

เมื่อเวลาผ่านไป เทคโนโลยีโทรทัศน์ทั่วโลกเริ่มพัฒนาเข้าสู่ยุคโทรทัศน์สี ประเทศไทยก็เริ่มปรับปรุงระบบการออกอากาศให้ทันสมัยมากขึ้นเช่นกัน

ช่วงต้นทศวรรษ 2510 มีการเตรียมเปลี่ยนผ่านจากระบบขาวดำช่อง 4 ไปสู่ระบบโทรทัศน์สีช่อง 9 โดยมีการเปลี่ยนแปลงสถานที่และระบบการออกอากาศ ห้องส่งโทรทัศน์ได้ย้ายจากบริเวณบางขุนพรหมไปยังบริเวณถนนพระสุเมรุ ย่านบางลำพู

ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2517 สถานีได้ยุติการออกอากาศระบบขาวดำทางช่อง 4 และต่อมาได้เปลี่ยนมาออกอากาศระบบสีทางช่อง 9 อย่างเต็มรูปแบบ

วันที่ 9 เมษายน พ.ศ. 2520 จึงเป็นวันที่มีการเปลี่ยนผ่านครั้งสำคัญ โดยกิจการโทรทัศน์ที่สืบเนื่องมาจากบริษัท ไทยโทรทัศน์ จำกัด ได้ดำเนินงานภายใต้ชื่อสถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 9 อ.ส.ม.ท.

ดังนั้น หากถามว่าสถานีช่อง 4 บางขุนพรหมหยุดออกอากาศเมื่อใด ต้องแยกให้ชัดเจนระหว่างการหยุดใช้ช่องสัญญาณเดิมกับการยุติกิจการขององค์กร เพราะทั้งสองเหตุการณ์ไม่ได้เกิดขึ้นในวันเดียวกัน

     เหตุการณ์สำคัญที่ทำให้บริษัท ไทยโทรทัศน์ จำกัด สิ้นสุดลง

อีกหนึ่งเหตุการณ์สำคัญเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 3 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2520 เมื่อคณะรัฐมนตรีมีมติให้ยุบเลิกกิจการบริษัท ไทยโทรทัศน์ จำกัด หลังจากประสบปัญหาในการดำเนินกิจการ รัฐบาลจึงจัดตั้งองค์การสื่อสารมวลชนแห่งประเทศไทย หรือ อ.ส.ม.ท. ขึ้นมารับช่วงดำเนินงานต่อ

ต่อมาเมื่อวันที่ 25 มีนาคม พ.ศ. 2520 ได้มีการตราพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งองค์การสื่อสารมวลชนแห่งประเทศไทย และมีผลให้รับโอนกิจการวิทยุและโทรทัศน์ของบริษัท ไทยโทรทัศน์ จำกัด มาดำเนินงานต่ออย่างเป็นทางการตั้งแต่วันที่ 9 เมษายน พ.ศ. 2520

เหตุการณ์ดังกล่าวจึงไม่ได้หมายความว่ากิจการโทรทัศน์ของไทยหยุดลง แต่เป็นการเปลี่ยนรูปแบบการบริหารจากบริษัท ไทยโทรทัศน์ จำกัด มาเป็นองค์การสื่อสารมวลชนแห่งประเทศไทย

ต่อมาในปี พ.ศ. 2547 อ.ส.ม.ท. ได้แปรสภาพเป็นบริษัท อสมท จำกัด (มหาชน) ซึ่งเป็นองค์กรที่ดำเนินธุรกิจด้านสื่อสารมวลชนมาจนถึงปัจจุบัน

ข้อมูลประวัติองค์กรจาก อสมท ยืนยันว่ากิจการของบริษัท ไทยโทรทัศน์ จำกัด ได้ถูกโอนต่อมายังองค์กรใหม่ ไม่ได้หายไปพร้อมกับการสิ้นสุดของชื่อช่อง 4 บางขุนพรหม 

     ปัจจุบันช่อง 4 บางขุนพรหมยังมีอยู่หรือไม่?

กิจการโทรทัศน์ยังดำเนินต่อเนื่อง

คำตอบคือ สถานีโทรทัศน์ช่อง 4 บางขุนพรหมในชื่อเดิมและระบบออกอากาศเดิมได้ยุติไปนานแล้ว แต่สายประวัติศาสตร์ของกิจการโทรทัศน์แห่งนี้ยังสืบเนื่องมาถึงสถานีโทรทัศน์ช่อง 9 MCOT HD ในปัจจุบัน

หากนับจากวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2498 จนถึงวันที่ 13 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569 โทรทัศน์ไทยที่มีจุดเริ่มต้นจากช่อง 4 บางขุนพรหมมีประวัติยาวนานกว่า 71 ปีแล้ว

ปัจจุบันสถานีโทรทัศน์ช่อง 9 MCOT HD ยังคงเป็นสถานีโทรทัศน์ที่ดำเนินงานภายใต้บริษัท อสมท จำกัด (มหาชน) โดยมีการนำเสนอข่าวสาร สารคดี รายการบันเทิง และเนื้อหาสำหรับประชาชนผ่านช่องทางโทรทัศน์และสื่อดิจิทัล

เว็บไซต์ข้อมูลนักลงทุนของ อสมท ยังระบุถึงการดำเนินธุรกิจด้านวิทยุโทรทัศน์และสื่อสารมวลชนของบริษัทอย่างต่อเนื่อง 

            บทสรุป: สถานีโทรทัศน์แห่งแรกที่ไม่เคยหายไปจากประวัติศาสตร์ไทย

เรื่องราวของช่อง 4 บางขุนพรหมเป็นประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจ เพราะสถานีแห่งนี้เกิดขึ้นในยุคที่คนไทยส่วนใหญ่ยังไม่เคยเห็นโทรทัศน์มาก่อน แต่กลับกลายเป็นผู้บุกเบิกสื่อชนิดใหม่ที่เปลี่ยนวิถีชีวิตของผู้คนไปอย่างมาก

จากจุดเริ่มต้นในปี พ.ศ. 2498 ผ่านยุคโทรทัศน์ขาวดำ ยุคละครสด ยุคผู้ประกาศข่าวรุ่นบุกเบิก จนเข้าสู่ยุคโทรทัศน์สีและเทคโนโลยีดิจิทัล กิจการที่เริ่มต้นจากสถานีเล็ก ๆ ในบริเวณวังบางขุนพรหมได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์สื่อสารมวลชนไทย

แม้วันนี้จะไม่มีเสียงประกาศจากสถานีโทรทัศน์ไทยทีวีช่อง 4 บางขุนพรหมอีกแล้ว แต่ชื่อของสถานีแห่งนี้ยังคงได้รับการกล่าวถึงในฐานะต้นกำเนิดของโทรทัศน์ไทย

คนรุ่นใหม่อาจรู้จักช่อง 9 MCOT HD แต่คนรุ่นเก่าหลายคนยังคงจดจำชื่อช่อง 4 บางขุนพรหมได้อย่างไม่ลืมเลือน เพราะนี่คือสถานีที่ทำให้คนไทยได้สัมผัสกับโทรทัศน์เป็นครั้งแรก และเป็นจุดเริ่มต้นของวงการโทรทัศน์ที่เติบโตมาจนถึงทุกวันนี้

      แหล่งข้อมูลและเอกสารอ้างอิง

      สำนักงาน กสทช. เอกสารย้อนรอยละครโทรทัศน์ สื่อสะท้อนสังคมไทย ตั้งแต่ยุคก่อตั้งจนถึงก่อนยุคทีวีดิจิทัล

      บริษัท อสมท จำกัด (มหาชน) ประวัติความเป็นมาและการเปลี่ยนผ่านจากบริษัท ไทยโทรทัศน์ จำกัด

[อ่านประวัติ อสมท จากเอกสารบริษัท](https://investor.mcot.net/en/newsroom/set-announcements/44904/%E0%B8%AA%E0%B8%A3%E0%B8%B8%E0%B8%9B%E0%B8%82%E0%B9%89%E0%B8%AD%E0%B8%AA%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%A8-mcot?utm_source=chatgpt.com)

     ไทยพีบีเอส คอนเสิร์ต 55 ปีทีวีช่อง 4 บางขุนพรหม บันทึกความทรงจำของบุคลากรโทรทัศน์ยุคแรก

[อ่านข่าวย้อนหลัง](https://www.thaipbs.or.th/news/content/216864?utm_source=chatgpt.com)

     ไทยพีบีเอส ประวัติและบทบาทของจำนง รังสิกุล ผู้บุกเบิกโทรทัศน์ไทย

[อ่านประวัติจำนง รังสิกุล](https://www.thaipbs.or.th/news/content/172658?utm_source=chatgpt.com)

     หอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน) ประวัติรายการสารคดีโทรทัศน์ยุคช่อง 4 บางขุนพรหม

[อ่านข้อมูลหอภาพยนตร์](https://fapot.or.th/main/information/article2/view/72?utm_source=chatgpt.com)

     อสมท ข้อมูลบริษัทและการดำเนินธุรกิจในปัจจุบัน

[เว็บไซต์ข้อมูลบริษัท อสมท](https://investor.mcot.net/th/corporate-info/business-overview?utm_source=chatgpt.com)

ข้อสรุปที่สำคัญ: ช่อง 4 บางขุนพรหมไม่ได้เป็นสถานีที่ยังออกอากาศอยู่ แต่กิจการที่สืบทอดมาจากสถานีแห่งนี้ยังดำเนินต่อมาในชื่อช่อง 9 MCOT HD จึงเป็นการสิ้นสุดของชื่อสถานีเดิม ไม่ใช่การสิ้นสุดของประวัติศาสตร์โทรทัศน์สายนี้ครับ