เงินในคดีการเงินถูกเปลี่ยนเป็นเพชรและทองได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เมื่อเจ้าหน้าที่ตรวจบัญชีในคดีการเงิน ยอดเงินที่เคยอยู่ในบัญชีอาจลดลงไปแล้ว แต่เงินที่หายไปจากหน้าจอไม่ได้หมายความว่ามูลค่าของมันหายไปด้วย เงินก้อนนั้นอาจถูกนำไปซื้อทรัพย์สินหลายรูปแบบ รวมถึงทองคำหรืออัญมณี

เพชรเม็ดเล็กกับทองคำแท่งดูต่างกันมาก แต่ทั้งคู่มีลักษณะร่วมกันคือมีมูลค่าในตัวและเปลี่ยนมือได้ คำถามจึงอยู่ที่ว่า เมื่อเงินเปลี่ยนรูปไปแล้ว เจ้าหน้าที่จะตามรอยถึงทรัพย์สินและผู้ถือครองได้อย่างไร

เหตุผลที่ทรัพย์สินเหล่านี้อาจถูกนำไปใช้ซ่อนมูลค่า คือมีราคาสูงเมื่อเทียบกับขนาด เคลื่อนย้ายได้ และนำไปขายต่อได้ รายงานของ FATF หรือคณะทำงานเฉพาะกิจเพื่อดำเนินมาตรการทางการเงิน ระบุว่าตลาดเพชรมีความเสี่ยงถูกใช้ในทางมิชอบ เพราะเพชรบางชนิดติดตามที่มาได้ยากและการประเมินราคาต้องอาศัยความเชี่ยวชาญ ส่วนทองคำสามารถเปลี่ยนรูปและซื้อขายต่อได้ แต่ข้อมูลนี้ไม่ได้ยืนยันว่าผู้ต้องหาคดีการเงินส่วนใหญ่นิยมซื้อเพชรก่อนถูกค้น

จากยอดบัญชีไปเป็นทรัพย์สิน

ในภาพรวม เงินอาจถูกถอนออกจากบัญชีหรือใช้ชำระค่าสินค้ากับผู้ขาย จากนั้นผู้ซื้อได้รับเพชร ทองคำ หรือเครื่องประดับมาแทนตัวเลขในบัญชี หากภายหลังมีการขายต่อ ผู้ขายก็อาจได้รับเงินกลับมาอีกครั้ง การเปลี่ยนรูปเช่นนี้อาจทำให้การติดตามซับซ้อนขึ้น เพราะเจ้าหน้าที่ต้องเชื่อมบัญชี รายการซื้อ ผู้ถือครอง และการขายแต่ละช่วงเข้าด้วยกัน

การซื้อขายลักษณะนี้เกิดขึ้นได้ตามปกติในธุรกิจทองและอัญมณี การซื้อด้วยเงินสด การขายต่อ หรือการถือครองของมีค่าเพียงอย่างเดียวจึงไม่ใช่หลักฐานว่ามีการฟอกเงิน ต้องดูที่มาของเงิน พฤติการณ์ และหลักฐานประกอบเป็นรายกรณี

เพชรแต่ละเม็ดมีคุณภาพและราคาต่างกันตามน้ำหนัก สี ความสะอาด และการเจียระไน ราคาขายต่ออาจต่ำกว่าราคาที่ซื้อมา ส่วนทองคำมีตลาดรับซื้อที่คุ้นเคยกว่า แต่ราคาก็ขึ้นลง และมีส่วนต่างระหว่างราคาซื้อกับราคาขาย ทรัพย์สินทั้งสองอย่างจึงไม่ได้รักษามูลค่าได้แน่นอน

ร้านค้ามีหน้าที่ตรวจสอบหรือไม่

สำนักงาน ปปง. อธิบายว่า ผู้ประกอบอาชีพค้าอัญมณี เพชรพลอย ทองคำ หรือเครื่องประดับตามมาตรา 16 (2) ที่เป็นนิติบุคคล มีหน้าที่รายงานธุรกรรมตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด คู่มือของ ปปง. ระบุธุรกรรมเงินสดตั้งแต่ 2 ล้านบาทขึ้นไป และธุรกรรมที่มีเหตุอันควรสงสัยซึ่งต้องรายงานโดยไม่จำกัดวงเงิน ทั้งนี้ ขอบเขตหน้าที่ต้องพิจารณาตามประเภทผู้ประกอบการและกฎหมายที่ใช้กับกรณีนั้น

คำว่า “ธุรกรรมที่มีเหตุอันควรสงสัย” ไม่ได้แปลว่าลูกค้าผิดแล้ว แต่เป็นข้อมูลให้หน่วยงานนำไปพิจารณาต่อ และการโอนเงินแทนเงินสดก็ไม่ได้ทำให้ธุรกรรมหายไปจากระบบธนาคารโดยอัตโนมัติ

เมื่อต้องตรวจเส้นทางทรัพย์ เจ้าหน้าที่อาจเปรียบเทียบรายการบัญชีกับหลักฐานการซื้อขาย ข้อมูลผู้เกี่ยวข้อง และหลักฐานอื่นที่ได้มาตามกฎหมาย หากพบทรัพย์สินก็ยังต้องตรวจต่อว่าเป็นของใคร ซื้อเมื่อใด ใช้เงินจากแหล่งใด และเกี่ยวข้องกับคดีหรือไม่ การมีใบเสร็จหรือการนำทรัพย์สินออกจากบัญชีจึงไม่ได้ตัดสินที่มาของเงินด้วยตัวเอง

เพชรและทองช่วยให้มูลค่าก้อนใหญ่ไปอยู่ในของชิ้นเล็กได้ นั่นเป็นเหตุผลที่หน่วยงานระหว่างประเทศมองเห็นความเสี่ยง แต่ก็ยังมีร่องรอยให้ตรวจสอบได้ และการดำเนินคดีย่อมต้องอาศัยหลักฐานมากกว่าการพบว่าบุคคลหนึ่งถือทองหรืออัญมณีอยู่