ภูเขาไฟพูเยอูเอ–กอร์ดอนกาเย (Puyehue-Cordón Caulle) ประเทศชิลี ภูเขาไฟพิโรธกับปรากฏการณ์พายุสายฟ้ากลางกลุ่มเถ้าถ่าน

เผยแพร่: 10 พฤศจิกายน 2569 เวลา 19:50 น.เขียนโดย สร้อยนกเขา

ท่ามกลางแนวเทือกเขาแอนดีสที่ทอดยาวผ่านทวีปอเมริกาใต้ มีภูเขาไฟแห่งหนึ่งซึ่งเคยสร้างปรากฏการณ์ธรรมชาติอันน่าตื่นตะลึง จนทำให้ผู้คนทั่วโลกหันมาสนใจ นั่นคือ ภูเขาไฟพูเยอูเอ–กอร์ดอนกาเย (Puyehue-Cordón Caulle) ตั้งอยู่ทางตอนใต้ของประเทศชิลี ภูเขาไฟแห่งนี้มีความโดดเด่นไม่เพียงเพราะการปะทุที่สามารถพ่นเถ้าภูเขาไฟขึ้นสู่ท้องฟ้าเป็นจำนวนมหาศาลเท่านั้น แต่ยังมีปรากฏการณ์ที่เรียกว่า พายุสายฟ้าจากเถ้าภูเขาไฟ หรือ Dirty Thunderstorm ซึ่งทำให้เกิดแสงฟ้าแลบและฟ้าผ่าภายในกลุ่มควันและเถ้าถ่านที่พวยพุ่งออกจากปล่องภูเขาไฟ ภาพที่เกิดขึ้นจึงดูราวกับว่าท้องฟ้ากำลังเกิดพายุฝนฟ้าคะนองอยู่เหนือภูเขาไฟที่กำลังระเบิดอย่างรุนแรง

สิ่งที่น่าสนใจคือ ปรากฏการณ์ดังกล่าวไม่ได้เกิดจากเวทมนตร์หรือพลังลึกลับใต้พื้นพิภพ แต่เป็นผลจากกระบวนการทางธรรมชาติที่เกี่ยวข้องกับความร้อน การเคลื่อนที่ของเถ้าภูเขาไฟ การชนกันของอนุภาคขนาดเล็ก และการสะสมประจุไฟฟ้าในบรรยากาศ ซึ่งเป็นอีกหนึ่งตัวอย่างที่แสดงให้เห็นว่าธรรมชาติมีพลังและความซับซ้อนมากเพียงใด

ที่ตั้งและความเป็นมาของภูเขาไฟ

ภูเขาไฟพูเยอูเอ–กอร์ดอนกาเยตั้งอยู่ในเขตเทือกเขาแอนดีส ทางตอนใต้ของประเทศชิลี ใกล้กับเขตทะเลสาบและป่าไม้ของภูมิภาคลอสรีออส (Los Ríos) และอยู่ไม่ไกลจากพรมแดนประเทศอาร์เจนตินา พื้นที่แห่งนี้เป็นส่วนหนึ่งของแนวภูเขาไฟที่เกิดจากการเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลกบริเวณชายฝั่งตะวันตกของทวีปอเมริกาใต้

ภูเขาไฟแห่งนี้ไม่ได้เป็นภูเขาไฟลูกเดียวที่มีปล่องเพียงแห่งเดียว แต่เป็นระบบภูเขาไฟที่ประกอบด้วยพื้นที่ภูเขาไฟหลายส่วน โดยชื่อพูเยอูเอเป็นชื่อของภูเขาไฟที่มีชื่อเสียง ส่วนกอร์ดอนกาเยเป็นแนวภูเขาไฟที่มีรอยแตกและช่องระบายแมกมาอยู่ภายในระบบเดียวกัน

บริเวณดังกล่าวเกิดขึ้นจากกระบวนการทางธรณีวิทยาที่เรียกว่าเขตมุดตัวของแผ่นเปลือกโลก กล่าวคือ แผ่นเปลือกโลกนาซกา (Nazca Plate) ซึ่งอยู่ใต้มหาสมุทรแปซิฟิก กำลังเคลื่อนตัวมุดลงใต้แผ่นเปลือกโลกอเมริกาใต้ (South American Plate) เมื่อแผ่นเปลือกโลกส่วนหนึ่งจมลึกลงไปใต้พื้นโลก กระบวนการทางธรณีวิทยาจะทำให้เกิดการหลอมละลายของหินบางส่วนและก่อให้เกิดแมกมาสะสมอยู่ใต้เปลือกโลก เมื่อแรงดันภายในเพิ่มสูงขึ้น แมกมาจึงสามารถเคลื่อนตัวขึ้นมาตามรอยแตกและช่องทางธรรมชาติ จนเกิดการปะทุออกมาบนพื้นผิวโลก

กระบวนการนี้เป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้ประเทศชิลีมีภูเขาไฟจำนวนมาก และยังเป็นพื้นที่ที่เกิดแผ่นดินไหวได้บ่อยครั้งอีกด้วย

การปะทุครั้งใหญ่ในปี ค.ศ. 2011 วันที่ภูเขาไฟตื่นขึ้นอีกครั้ง

เหตุการณ์ที่ทำให้ภูเขาไฟพูเยอูเอ–กอร์ดอนกาเยกลายเป็นข่าวใหญ่ไปทั่วโลกเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 4 มิถุนายน ค.ศ. 2011 หลังจากภูเขาไฟแห่งนี้สงบจากการปะทุครั้งใหญ่ครั้งก่อนในปี ค.ศ. 1960 มาเป็นเวลานานกว่า 50 ปี

ก่อนเกิดการปะทุครั้งสำคัญ นักวิทยาศาสตร์ตรวจพบแผ่นดินไหวจำนวนมากบริเวณใต้ภูเขาไฟ ซึ่งเป็นสัญญาณบ่งชี้ว่าแมกมาภายในกำลังเคลื่อนตัวและมีแรงดันเพิ่มขึ้น ต่อมาแรงดันใต้พื้นโลกเพิ่มสูงจนเกิดการระเบิดอย่างรุนแรง ส่งผลให้เถ้าภูเขาไฟและเศษหินจำนวนมหาศาลถูกพ่นขึ้นไปในชั้นบรรยากาศ

ในช่วงเริ่มต้นของการปะทุ กลุ่มควันและเถ้าภูเขาไฟมีความสูงประมาณ 12 กิโลเมตร และรายงานจากศูนย์ให้คำปรึกษาเถ้าภูเขาไฟในกรุงบัวโนสไอเรสระบุว่า กลุ่มเถ้าบางส่วนสามารถขึ้นไปถึงระดับประมาณ 14 กิโลเมตรเหนือพื้นดินได้

ภาพที่ปรากฏเหนือภูเขาไฟในช่วงเวลาดังกล่าวมีลักษณะคล้ายเสาขนาดมหึมาที่พุ่งขึ้นสู่ท้องฟ้า กลุ่มควันสีเทาดำแผ่ขยายออกไปตามทิศทางลม ขณะที่เศษหินภูเขาไฟและเถ้าถ่านตกลงปกคลุมพื้นที่โดยรอบ

การปะทุครั้งนี้ไม่ได้ส่งผลกระทบเฉพาะพื้นที่ใกล้ภูเขาไฟเท่านั้น แต่ยังสร้างความเสียหายและความเดือดร้อนให้กับประชาชนในพื้นที่กว้างขวาง ทั้งในประเทศชิลีและประเทศอาร์เจนตินา ทางการต้องประกาศอพยพประชาชนออกจากพื้นที่เสี่ยงหลายพันคน มีรายงานว่าจำนวนผู้อพยพในช่วงแรกอยู่ที่ประมาณ 3,500–4,270 คน

เถ้าภูเขาไฟยังถูกกระแสลมพัดพาไปในระยะทางไกลมาก บางส่วนลอยข้ามประเทศอาร์เจนตินาและแผ่กระจายไปเหนือมหาสมุทรแอตแลนติก จนส่งผลกระทบต่อการเดินทางทางอากาศ สนามบินหลายแห่งต้องยกเลิกเที่ยวบิน เพราะอนุภาคเถ้าภูเขาไฟสามารถเข้าไปสร้างความเสียหายให้กับเครื่องยนต์อากาศยานได้

สิ่งที่น่าทึ่งคือ กลุ่มเถ้าภูเขาไฟจากการปะทุครั้งนี้สามารถเคลื่อนที่ไปไกลจนตรวจพบการแพร่กระจายรอบซีกโลกใต้ และส่งผลให้เที่ยวบินในออสเตรเลียและนิวซีแลนด์ได้รับผลกระทบด้วย

ปรากฏการณ์พายุสายฟ้าในกลุ่มควันภูเขาไฟ Dirty Thunderstorm

เมื่อกิจกรรมของภูเขาไฟค่อย ๆ ลดระดับลง สิ่งที่เหลืออยู่คือภูมิประเทศที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก พื้นที่บางส่วนถูกปกคลุมด้วยเถ้าภูเขาไฟและลาวาที่แข็งตัวแล้ว ต้นไม้และป่าไม้ในบริเวณที่ได้รับเถ้าถ่านจำนวนมากได้รับความเสียหายอย่างหนัก

รายงานจากนาซาในช่วงต้นปี ค.ศ. 2012 แสดงให้เห็นว่าพื้นที่รอบภูเขาไฟมีสีสันเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน พื้นที่ลาดเขาบางส่วนถูกปกคลุมด้วยเถ้าสีอ่อน ขณะที่ป่าไม้บางบริเวณทางด้านตะวันออกได้รับผลกระทบจากเถ้าภูเขาไฟที่ตกสะสมต่อเนื่องเป็นเวลาหลายเดือนจนต้นไม้มีสภาพเสื่อมโทรม

อย่างไรก็ตาม ธรรมชาติมีกระบวนการฟื้นตัวของตนเอง เมื่อเวลาผ่านไป ฝน ลม และการเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศจะช่วยปรับสภาพพื้นที่ ขณะเดียวกันแร่ธาตุจากวัสดุภูเขาไฟก็อาจกลายเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการสร้างดินในระยะยาว แต่ไม่ได้หมายความว่าพื้นที่ที่ถูกเถ้าภูเขาไฟปกคลุมจะกลับมาอุดมสมบูรณ์ได้ทันที เพราะการฟื้นตัวของระบบนิเวศอาจต้องใช้เวลาหลายปีหรือหลายสิบปี

บทสรุป ภูเขาไฟที่แสดงให้เห็นพลังของโลกและความมหัศจรรย์ของธรรมชาติ

ภูเขาไฟพูเยอูเอ–กอร์ดอนกาเยในประเทศชิลี เป็นหนึ่งในตัวอย่างที่ชัดเจนของพลังทางธรณีวิทยาที่สามารถเปลี่ยนแปลงโลกและสิ่งแวดล้อมได้อย่างมหาศาล การปะทุครั้งใหญ่ในปี ค.ศ. 2011 ไม่เพียงสร้างกลุ่มควันและเถ้าภูเขาไฟที่สูงขึ้นไปในชั้นบรรยากาศ แต่ยังทำให้เกิดปรากฏการณ์ฟ้าแลบและฟ้าผ่าภายในกลุ่มเถ้าถ่าน จนได้รับความสนใจจากนักวิทยาศาสตร์และผู้คนทั่วโลก

ปรากฏการณ์ Dirty Thunderstorm เป็นเครื่องยืนยันว่าแม้แต่กลุ่มฝุ่นและเถ้าถ่านที่พุ่งออกมาจากใต้พื้นโลกก็สามารถก่อให้เกิดกระบวนการทางไฟฟ้าที่ซับซ้อนได้ การชนกันของอนุภาค การแยกประจุไฟฟ้า การเคลื่อนที่ของกระแสอากาศ และการก่อตัวของน้ำแข็งในชั้นบรรยากาศ ล้วนมีส่วนเกี่ยวข้องกับการเกิดสายฟ้าในกลุ่มควันภูเขาไฟ

สิ่งที่ทำให้ภูเขาไฟแห่งนี้น่าสนใจเป็นพิเศษจึงไม่ใช่เพียงความรุนแรงของการปะทุ แต่ยังรวมถึงการที่ธรรมชาติสามารถสร้างปรากฏการณ์ซึ่งดูเหมือนภาพจากภาพยนตร์เหนือจริงขึ้นมาได้จริง

ในอีกด้านหนึ่ง เหตุการณ์นี้ยังเตือนให้มนุษย์ตระหนักว่าโลกที่เราอาศัยอยู่ยังคงมีพลังมหาศาลซ่อนอยู่ใต้พื้นดิน ภูเขาที่ดูสงบนิ่งอาจเป็นเพียงภาพภายนอก ขณะที่ลึกลงไปภายในโลกยังมีกระบวนการเคลื่อนตัวของแมกมาและพลังงานความร้อนที่ดำเนินอยู่ตลอดเวลา และเมื่อถึงเวลาที่ธรรมชาติปลดปล่อยพลังเหล่านั้นออกมา มนุษย์ก็จำเป็นต้องเรียนรู้ ทำความเข้าใจ และเตรียมพร้อมรับมือกับสิ่งที่เกิดขึ้น