ทำไมเครื่องบินพาณิชย์ส่วนใหญ่ทั่วโลก ถึงนิยมบินหลบเส้นทางผ่านขั้วโลกเหนือ?

ทำไมเครื่องบินพาณิชย์ส่วนใหญ่ทั่วโลก ถึงนิยมบินหลบเส้นทางผ่านขั้วโลกเหนือ?

เมื่อเราจองตั๋วเครื่องบินเดินทางข้ามทวีประยะไกล เช่น จากทวีปเอเชียไปยังทวีปอเมริกาเหนือ แล้วลองเปิดดูแผนที่การบินบนจอภาพส่วนตัวตรงเบาะนั่ง เรามักจะเห็นเส้นทางการบินลากเป็นเส้นโค้งอ้อมขึ้นไปทางเหนือ แทนที่จะเป็นเส้นตรงดิ่งผ่านใจกลางขั้วโลกเหนือ (North Pole) ที่ดูเหมือนจะเป็นระยะทางที่สั้นที่สุดบนลูกโลก หลายคนอาจเคยนึกสงสัยว่า ทำไมสายการบินพาณิชย์ทั่วโลกถึงมักวางแผนบินหลีกเลี่ยงหรือจำกัดเส้นทางผ่านจุดศูนย์กลางขั้วโลก ทั้งที่การบินเป็นเส้นตรงน่าจะช่วยประหยัดเวลาและน้ำมันได้มากกว่า ความจริงแล้ว เบื้องหลังเส้นทางการบินโค้งหลบขั้วโลกนี้ มีเหตุผลทางวิทยาศาสตร์ภูมิศาสตร์ ฟิสิกส์สนามแม่เหล็ก และมาตรฐานความปลอดภัยทางอากาศขั้นสูงสุดซ่อนอยู่

เหตุผลแรกทางฟิสิกส์สนามแม่เหล็กและความปลอดภัยในการนำทาง (Magnetic Interference & Navigation) บริเวณขั้วโลกเหนือเป็นจุดรวมของสนามแม่เหล็กโลก (Magnetic North Pole) ซึ่งมีความผันผวนของคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าในระดับสูงมาก รวมทั้งปรากฏการณ์พายุสุริยะที่รุนแรง ในอดีตระบบเข็มทิศแม่เหล็กและอุปกรณ์สื่อสารวิทยุความถี่สูง (HF Radio) ของเครื่องบินจะทำงานรวนหรือไม่สามารถระบุทิศทางได้เลยเมื่อบินเข้าใกล้ขั้วโลก แม้ว่าเครื่องบินยุคปัจจุบันจะใช้ระบบดาวเทียม GPS และระบบนำทางด้วยแรงเฉื่อย (Inertial Navigation System - INS) แต่ความเสี่ยงจากสัญญาณดาวเทียมแทรกซ้อนและความยากลำบากในการติดต่อกับศูนย์ควบคุมการจราจรทางอากาศบนพื้นโลกในเขตละติจูดสูง ก็ยังคงเป็นอุปสรรคสำคัญที่ต้องใช้ความระมัดระวังเป็นพิเศษ

เหตุผลข้อต่อมาที่สำคัญไม่แพ้กันคือเรื่อง "กฎความปลอดภัย ETOPS และสนามบินสำรองฉุกเฉิน" (Extended-range Twin-engine Operational Performance Standards) กฎหมายการบินสากลระบุไว้ว่า เครื่องบินพาณิชย์สองเครื่องยนต์จะต้องบินอยู่ในระยะทางที่สามารถร่อนไปลงจอดที่ "สนามบินสำรองฉุกเฉิน" (Diversion Airport) ได้ภายในเวลาที่กำหนด หากเกิดเหตุเครื่องยนต์ดับไปหนึ่งเครื่อง บริเวณขั้วโลกเหนือเป็นดินแดนน้ำแข็งที่ทอดตัวกว้างใหญ่ไพศาล มีสนามบินสำรองที่พร้อมรองรับเครื่องบินพาณิชย์ขนาดยักษ์อยู่น้อยมาก หากเกิดเหตุฉุกเฉินทางการแพทย์หรือระบบเครื่องยนต์ขัดข้องกลางขั้วโลก การร่อนลงจอดและการส่งทีมกู้ภัยเข้าไปช่วยเหลือในสภาพอากาศติดลบ 40 องศาเซลเซียสจะทำได้ยากลำบากและเสี่ยงอันตรายถึงชีวิต

นอกจากนี้ ในมิติทางสภาพอากาศและภูมิศาสตร์ "กระแสลมกรด" (Jet Stream) ที่พัดด้วยความเร็วสูงในชั้นบรรยากาศยังเป็นปัจจัยสำคัญที่นักบินใช้ในการวางแผน การบินอ้อมตามแนวลมกรดในบางเส้นทางกลับช่วยหนุนให้เครื่องบินแล่นได้เร็วขึ้นและใช้น้ำมันน้อยกว่าการบินตัดตรงผ่านลมต้านที่ขั้วโลก การบินโค้งหลบขั้วโลกจึงไม่ใช่การบินอ้อมอย่างไร้จุดหมาย แต่เป็นผลลัพธ์ของการคำนวณทางวิศวกรรมการบินที่คำนึงถึงความปลอดภัยของผู้โดยสารทุกคนมาเป็นอันดับแรกครับ