ลิ้นกับกล้ามเนื้อกรามทำหน้าที่ต่างกันอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ลองนึกถึงตอนกินข้าวคำหนึ่ง ลิ้นคอยดันอาหารไปมา ขณะที่ฟันบดอาหารให้เล็กลง ทั้งสองอย่างเกิดขึ้นพร้อมกันจนแทบไม่ต้องสั่ง แต่เคยมีคำบอกว่าลิ้นคือกล้ามเนื้อที่แข็งแรงที่สุดในร่างกาย เรื่องนี้จริงแค่ไหน?

ก่อนตอบต้องแยกคำว่า “แข็งแรง” ออกมาก่อน เพราะการออกแรงกัด การเปลี่ยนรูปร่าง และการทำงานต่อเนื่องเป็นคนละความสามารถกัน ลิ้นกับกรามจึงไม่ได้มีหน้าที่แบบเดียวกันให้จับมาแข่งกันตรง ๆ

ถ้าพูดถึงแรงกัด กล้ามเนื้อแมสซีเตอร์ที่อยู่ข้างกรามเป็นตัวสำคัญ ส่วนลิ้นเด่นเรื่องการเคลื่อนไหวและเปลี่ยนรูปร่างได้หลายแบบ แต่ไม่มีคำตอบเดียวว่ากล้ามเนื้อมัดไหนแข็งแรงที่สุดโดยไม่บอกเกณฑ์ที่ใช้วัด

กล้ามเนื้อกรามช่วยสร้างแรงกัดอย่างไร

แมสซีเตอร์ หรือกล้ามเนื้อบดเคี้ยว เป็นกล้ามเนื้อคู่ที่อยู่บริเวณด้านข้างใบหน้า เชื่อมบริเวณโหนกแก้มกับขากรรไกรล่าง เมื่อหดตัวจะช่วยยกขากรรไกรล่างขึ้นให้ฟันสบกัน ลองวางนิ้วเบา ๆ ที่แก้มด้านหลังใกล้มุมกราม แล้วกัดฟันเบา ๆ จะพอสัมผัสได้ว่าบริเวณนั้นนูนและแข็งขึ้น

แต่แรงกัดไม่ได้มาจากแมสซีเตอร์มัดเดียว ยังมีกล้ามเนื้อบดเคี้ยวมัดอื่นช่วยกันทำงาน และตำแหน่งที่กัดก็มีผลด้วย งานวิจัยเกี่ยวกับแรงกัดพบว่า โดยทั่วไปฟันกรามด้านหลังสร้างแรงกัดได้สูงกว่าฟันหน้าซึ่งอยู่ไกลจากข้อต่อขากรรไกรมากกว่า

งานศึกษาหนึ่งพบความสัมพันธ์ระหว่างขนาดหน้าตัดของกล้ามเนื้อแมสซีเตอร์กับแรงกัดที่ฟันกราม ผลนี้สนับสนุนว่ากล้ามเนื้อมัดดังกล่าวมีส่วนสำคัญในการสร้างแรง แต่ไม่ได้หมายความว่าแรงทั้งหมดที่วัดได้เกิดจากกล้ามเนื้อมัดนี้เพียงมัดเดียว

แล้วลิ้นเก่งเรื่องอะไร?

ลิ้นไม่ได้ประกอบด้วยกล้ามเนื้อมัดเดียว แต่เป็นกลุ่มกล้ามเนื้อที่ทำงานประสานกัน บางมัดอยู่ภายในลิ้นและช่วยเปลี่ยนรูปร่าง ส่วนมัดที่เชื่อมกับโครงสร้างรอบ ๆ ช่วยเคลื่อนลิ้นไปในทิศทางต่าง ๆ เราจึงยื่นลิ้น ยกปลายลิ้น หรือเปลี่ยนรูปทรงของลิ้นได้

ตอนเคี้ยว ลิ้นช่วยเคลื่อนอาหารไปยังฟันและรวบอาหารก่อนกลืน นอกจากนี้ยังช่วยให้เราออกเสียงคำต่าง ๆ ได้ชัดเจน ส่วนการรับรสอาศัยปุ่มรับรสที่อยู่บนลิ้นและบริเวณอื่นในช่องปากร่วมกับระบบประสาท ลองพูดคำว่า “ลิง” แล้วสังเกตปลายลิ้น จะเห็นว่าการออกเสียงสั้น ๆ ก็ต้องอาศัยการเคลื่อนไหวที่แม่นยำ

ความคล่องตัวเหล่านี้น่าทึ่งในแบบของมันเอง แต่ไม่ได้พิสูจน์ว่าลิ้นสร้างแรงสูงสุดได้เหนือกล้ามเนื้อทุกมัดในร่างกาย

ทำไมคำว่า “แข็งแรงที่สุด” จึงตอบยาก

ถ้าวัดแรงสูงสุดที่สร้างได้ อาจได้คำตอบต่างจากการเทียบแรงกับขนาดของกล้ามเนื้อ หรือการดูว่าทำงานซ้ำได้นานแค่ไหน หอสมุดรัฐสภาสหรัฐฯ ยกแมสซีเตอร์เป็นตัวอย่างของกล้ามเนื้อที่ทรงพลังเมื่อเทียบกับน้ำหนัก ขณะเดียวกันก็อธิบายว่าคำตอบเปลี่ยนได้ตามนิยามของความแข็งแรง

แรงกัดที่นักวิจัยวัดยังแตกต่างกันตามคน ตำแหน่งฟัน สภาพช่องปาก และวิธีวัดด้วย จึงไม่ควรหยิบตัวเลขจากการทดลองครั้งเดียวมาใช้บอกว่าทุกคนกัดได้แรงเท่ากัน หรือใช้แรงกัดที่ฟันเป็นตัวเลขแรงของกล้ามเนื้อแมสซีเตอร์โดยตรง

มื้อต่อไปเวลาลิ้นพลิกอาหารให้ฟันเคี้ยว แล้วกรามออกแรงบด ลองสังเกตดู ทั้งคู่ทำงานร่วมกันอย่างใกล้ชิด เพียงแต่ความถนัดคนละแบบ: ลิ้นช่วยจัดการอาหารอย่างคล่องตัว ส่วนกล้ามเนื้อกรามช่วยสร้างแรงให้ฟันบดอาหารได้