ร่างกายคนเราผลิตน้ำลายวันละเท่าไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

แค่นึกถึงมะม่วงเปรี้ยว บางคนก็เริ่มรู้สึกมีน้ำลายเต็มปาก ทั้งที่ยังไม่ได้กินสักคำ แต่ในเวลาที่เราไม่ได้คิดถึงอาหาร ต่อมน้ำลายก็ยังทำงานอยู่ เพียงแต่หลั่งออกมาทีละน้อยจนแทบไม่ทันสังเกต

พอลองรวมปริมาณตลอดทั้งวัน ตัวเลขก็น่าสนใจ เพราะน้ำลายไม่ได้รอให้เรานั่งกินข้าวแล้วค่อยเริ่มผลิต ร่างกายสร้างมันขึ้นมาเรื่อย ๆ และเราก็กลืนลงไปตามธรรมชาติ

สมาคมทันตแพทย์อเมริกันระบุว่า คนที่มีสุขภาพดีโดยทั่วไปผลิตน้ำลายประมาณ 0.5–1.5 ลิตรต่อวัน ส่วนคณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดลอ้างช่วงประมาณ 0.75–1.5 ลิตรต่อวัน ดังนั้นตัวเลข 1.5 ลิตรเป็นปริมาณที่อาจพบได้ แต่ไม่ใช่ว่าทุกคนต้องผลิตได้เท่านั้นทุกวัน

น้ำลายมาจากไหน และทำไมบางเวลาถึงออกเยอะ?

น้ำลายสร้างจากต่อมน้ำลายหลักสามคู่ ซึ่งอยู่บริเวณใกล้ใบหู ใต้ขากรรไกร และใต้ลิ้น รวมถึงต่อมน้ำลายขนาดเล็กที่กระจายอยู่ในเยื่อบุช่องปาก แต่ละต่อมส่งน้ำลายเข้าสู่ปากผ่านท่อเล็ก ๆ

ตอนพัก ต่อมน้ำลายยังคงหลั่งของเหลวเพื่อช่วยให้ปากชุ่มชื้น เมื่อเราเคี้ยวอาหารหรือรับรส ต่อมน้ำลายจะถูกกระตุ้นให้หลั่งมากขึ้น ส่วนช่วงนอนหลับ การหลั่งจะลดลง จึงไม่แปลกที่หลายคนรู้สึกปากแห้งหรือมีกลิ่นปากเมื่อตื่นนอน

ปริมาณน้ำลายจึงไม่ใช่ตัวเลขตายตัวตลอดวัน และอาจต่างกันในแต่ละคนตามสิ่งกระตุ้น ภาวะร่างกาย และยาบางชนิด การไม่ได้รู้สึกว่ามีน้ำลายมากไม่ได้หมายความว่าร่างกายหยุดผลิต เพราะเรากลืนมันลงไปอยู่เสมอ

ทำไมน้ำลายจึงสำคัญกับฟันและการกิน?

น้ำลายช่วยให้อาหารเปียกและจับตัวกัน จึงเคี้ยวและกลืนได้สะดวกขึ้น อีกทั้งช่วยละลายสารจากอาหารให้สัมผัสกับปุ่มรับรส และมีเอนไซม์ที่เริ่มย่อยแป้งตั้งแต่อาหารยังอยู่ในปาก

สำหรับฟัน น้ำลายช่วยชะล้างเศษอาหาร ลดความเป็นกรดในช่องปาก และมีแร่ธาตุที่ช่วยซ่อมแซมผิวเคลือบฟันระยะแรก เมื่อมีน้ำลายน้อยเป็นเวลานาน ความเสี่ยงฟันผุและปัญหาในช่องปากจึงเพิ่มขึ้นได้ แต่ถึงน้ำลายจะช่วยดูแลฟัน ก็ยังต้องแปรงฟันด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์เป็นประจำ

ถ้าปากแห้งบ่อยควรทำอย่างไร?

อาการปากแห้งอาจเกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น ผลข้างเคียงของยาบางชนิด ภาวะขาดน้ำ หรือโรคบางอย่าง และความรู้สึกปากแห้งไม่ได้แปลว่าปริมาณน้ำลายที่วัดได้จะต่ำเสมอไป

การจิบน้ำและเคี้ยวหมากฝรั่งปราศจากน้ำตาลอาจช่วยบรรเทาอาการบางคนได้ หากปากแห้งต่อเนื่องจนพูด เคี้ยว หรือกลืนลำบาก ควรปรึกษาทันตแพทย์หรือแพทย์เพื่อหาสาเหตุ โดยเฉพาะเมื่อเริ่มมีอาการหลังใช้ยา ไม่ควรหยุดยาที่แพทย์สั่งด้วยตัวเอง

ครั้งต่อไปที่รู้สึกน้ำลอสอเพราะเห็นของเปรี้ยว ลองนึกถึงงานที่ต่อมน้ำลายทำมาตลอดวัน ตั้งแต่ช่วยให้มื้ออาหารกลืนง่ายขึ้น ไปจนถึงช่วยรักษาสภาพแวดล้อมในปากให้เหมาะกับฟัน