จังหวัดไหนมีอัตราการเกิดต่ำที่สุดในประเทศไทย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาพูดถึงเด็กเกิดน้อย เราอาจนึกถึงจำนวนเด็กที่เกิดในแต่ละจังหวัดก่อน แต่จังหวัดใหญ่กับจังหวัดเล็กมีประชากรต่างกันมาก ถ้าอยากเทียบกันให้เห็นภาพ ต้องดูจำนวนเด็กเกิดใหม่เทียบกับจำนวนประชากรด้วย

ข้อมูลชุดหนึ่งที่ใช้เปรียบเทียบได้คือ อัตราการเกิดมีชีพต่อประชากร 1,000 คน ซึ่งสำนักงานสถิติแห่งชาตินำข้อมูลของสำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุขมาเผยแพร่ โดยตารางรายจังหวัดในรายงานสถิติรายปีประเทศไทย 2569 แสดงข้อมูลถึงปี 2567

คำตอบจากตารางปี 2567 คือ จังหวัดสมุทรสงคราม มีอัตราการเกิดมีชีพต่ำที่สุดในประเทศ อยู่ที่ประมาณ 4.0 คนต่อประชากร 1,000 คน หรือมีเด็กเกิดมีชีพ 747 คน เทียบกับประชากรกลางปี 185,837 คน

ตัวเลข 4.0 ต่อพันคน หมายถึง ในปีนั้นเมื่อเทียบกับประชากรทุก 1,000 คน มีเด็กเกิดมีชีพประมาณ 4 คน ไม่ได้หมายความว่าผู้หญิงทุก 1,000 คนมีลูก 4 คน เพราะฐานที่ใช้คำนวณรวมประชากรทุกเพศและทุกวัยไว้ด้วย

ก่อนหน้านั้นในปี 2566 สมุทรสงครามมีเด็กเกิดมีชีพ 789 คน คิดเป็นอัตรา 4.2 ต่อประชากร 1,000 คน เมื่อเทียบกันในชุดข้อมูลเดียวกัน ปี 2567 จึงลดลงทั้งจำนวนเด็กเกิดและอัตราการเกิด

อีกตัวเลขที่ชวนดูคู่กันคือจำนวนผู้เสียชีวิต ในปี 2567 จังหวัดมีผู้เสียชีวิต 1,748 คน มากกว่าจำนวนเด็กเกิดมีชีพ 1,001 คน แต่ส่วนต่างนี้ยังไม่ใช่จำนวนประชากรที่ลดลงสุทธิ เพราะประชากรจังหวัดเปลี่ยนแปลงจากการย้ายเข้าและย้ายออกด้วย

จำนวนเกิดน้อยกับอัตราเกิดต่ำต่างกันอย่างไร

จังหวัดที่มีคนอยู่น้อยอาจมีเด็กเกิดเพียงหลักร้อย แม้สัดส่วนการเกิดเทียบกับประชากรจะไม่ได้ต่ำที่สุด ขณะที่จังหวัดใหญ่สามารถมีเด็กเกิดหลายพันคน แต่เมื่อหารด้วยประชากรทั้งหมดแล้ว อัตราอาจต่ำกว่าจังหวัดเล็กได้ การระบุหน่วยเป็นต่อประชากร 1,000 คนจึงช่วยให้เปรียบเทียบข้ามจังหวัดได้เหมาะสมขึ้น

อย่างไรก็ตาม อัตรานี้ได้รับอิทธิพลจากโครงสร้างอายุด้วย จังหวัดที่มีผู้สูงอายุเป็นสัดส่วนมาก หรือมีคนวัยทำงานย้ายออก อาจมีประชากรวัยที่มีบุตรเป็นสัดส่วนน้อยลง จึงไม่ควรใช้ตัวเลขนี้เพียงอย่างเดียวตัดสินว่าคนในจังหวัดใดอยากมีลูกมากหรือน้อยกว่ากัน

การตัดสินใจมีลูกของแต่ละครอบครัวมีหลายเรื่องเข้ามาเกี่ยวข้อง ตั้งแต่รายได้และค่าใช้จ่ายในการเลี้ยงดู เวลาทำงาน คนช่วยดูแล ไปจนถึงสุขภาพและความต้องการส่วนตัว ข้อมูลอัตราเกิดเพียงตารางเดียวบอกไม่ได้ว่าปัจจัยใดเป็นสาเหตุหลักของสมุทรสงคราม

เมื่อเด็กเกิดน้อยลงต่อเนื่อง ท้องถิ่นอาจต้องปรับแผนทั้งสถานรับเลี้ยงเด็ก โรงเรียน และบริการสุขภาพให้สอดคล้องกับจำนวนคนแต่ละวัย ขณะเดียวกัน ครอบครัวที่ต้องการมีลูกก็ยังต้องการบริการที่เข้าถึงได้และคนช่วยแบ่งเบาภาระ

สำหรับคำถามว่าจังหวัดไหนมีอัตราเกิดต่ำที่สุด ข้อมูลเปรียบเทียบรายจังหวัดที่ยกมาให้คำตอบว่า สมุทรสงครามในปี 2567 ส่วนอันดับในปีอื่นอาจเปลี่ยนได้ และตัวเลขจากคนละหน่วยงานอาจต่างกันตามวิธีนับและช่วงเวลาของข้อมูล