จังหวัดใดมีเกาะมากที่สุดในประเทศไทย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลามองออกไปจากเรือในทะเลใต้ บางช่วงจะเห็นเกาะเรียงกันอยู่ไกล ๆ ทั้งเกาะใหญ่ที่มีชุมชนและเกาะเล็กที่มองเห็นเป็นเพียงแนวหินกับต้นไม้ พอนึกถึงจังหวัดที่มีเกาะเยอะ หลายคนอาจนึกถึงจังหวัดที่มีชื่อเสียงเรื่องทะเล แต่ถ้านับตามข้อมูลที่หน่วยงานรัฐรวบรวมไว้ จังหวัดไหนจะมีจำนวนมากที่สุด?

คำตอบจากข้อมูลที่พบคือ จังหวัดพังงา โดยฐานข้อมูลเกาะในทะเลของกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งระบุไว้ 155 เกาะ ส่วนเอกสารประกอบการสำรวจทะเบียนเกาะของกรมการปกครองระบุพังงา 349 เกาะ ทั้งสองชุดให้พังงาเป็นจังหวัดที่มีเกาะมากที่สุด แต่ตัวเลขต่างกันมาก จึงต้องดูขอบเขตของข้อมูลควบคู่กัน

ข้อมูลเกาะในทะเล: พังงานำกระบี่อยู่ 1 เกาะ

หนังสือความหลากหลายของเกาะในประเทศไทย ซึ่งกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งจัดพิมพ์เมื่อปี 2551 บันทึกเกาะในน่านน้ำทะเลไทยไว้ 936 เกาะ กระจายใน 19 จังหวัด แบ่งเป็นฝั่งอ่าวไทย 374 เกาะ และฝั่งอันดามัน 562 เกาะ

ในข้อมูลชุดนี้ พังงามี 155 เกาะ ตามด้วยกระบี่ 154 เกาะ และสุราษฎร์ธานี 108 เกาะ ตัวเลขของพังงากับกระบี่ห่างกันเพียงเกาะเดียว จึงควรอ้างพร้อมชื่อแหล่งข้อมูลและช่วงเวลาของรายงาน ไม่ควรนำไปยืนยันว่าเป็นจำนวนล่าสุดโดยไม่มีข้อมูลสำรวจใหม่มาเทียบ

กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งยังระบุว่าเกาะของพังงาในข้อมูลชุดนี้มีพื้นที่รวมประมาณ 440.197 ตารางกิโลเมตร โดยเกาะพระทอง เกาะยาวใหญ่ และเกาะคอเขา เป็นเกาะขนาดใหญ่สามอันดับแรกของจังหวัดตามลำดับ

แล้วตัวเลข 349 เกาะมาจากไหน?

เอกสารกรมการปกครองที่ส่งให้จังหวัดใช้ประกอบการสำรวจทะเบียนเกาะปีงบประมาณ 2560 มีตารางสรุปข้อมูลเกาะรายจังหวัด ระบุพังงา 349 เกาะ กระบี่ 268 เกาะ และสตูล 206 เกาะ จากยอดรวมในตาราง 1,483 เกาะ

เอกสารชุดนี้ใช้ตรวจสอบเกาะในเขตจังหวัดทั่วประเทศ และกล่าวถึงเกาะในทะเลสาบ ทางน้ำ และน่านน้ำ รวมถึงให้บันทึกที่ดอนซึ่งมีสภาพคล้ายเกาะและมีประโยชน์ทางเศรษฐกิจไว้ด้วย ขณะที่ข้อมูลกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งมุ่งที่เกาะในทะเล จึงเป็นข้อมูลคนละขอบเขต และไม่อาจนำตัวเลขทั้งสองมาบวกหรือเทียบเป็นยอดเดียวกันได้

นอกจากนี้ หนังสือของกรมการปกครองเองระบุว่าข้อมูลทะเบียนเดิมบางส่วนไม่สอดคล้องกับสภาพพื้นที่ จึงขอให้จังหวัดตรวจสอบอีกครั้ง ตัวเลข 349 เกาะจึงเป็นตัวเลขในตารางประกอบการสำรวจ ไม่ใช่ยอดที่ยืนยันว่าเป็นปัจจุบัน ณ วันนี้

มีเกาะมาก ไม่ได้แปลว่าทุกเกาะเหมือนกัน

บางเกาะมีชุมชนและการเดินทางด้วยเรือเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน บางเกาะมีพื้นที่ธรรมชาติที่ต้องดูแลอย่างระมัดระวัง ขนาดและลักษณะภูมิประเทศก็ต่างกันมาก การนับจำนวนจึงบอกได้ว่าจังหวัดมีเกาะอยู่เท่าไรในฐานข้อมูลนั้น แต่ไม่ได้บอกขนาดรวมของเกาะหรือจำนวนแหล่งท่องเที่ยวโดยตรง

ตัวอย่างหนึ่งคือพื้นที่หมู่เกาะระ–เกาะพระทองในพังงา ซึ่งสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมระบุว่ามีทั้งทุ่งหญ้า ป่าชายเลน ป่าพรุ บึงน้ำจืด และชายหาด พื้นที่แต่ละแบบเป็นที่อยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิตต่างชนิดกัน การดูแลเกาะจึงครอบคลุมทั้งผืนดินและทะเลรอบข้าง

ถ้าตอบจากหลักฐานทั้งสองชุดที่ตรวจสอบได้ พังงาคือจังหวัดที่มีจำนวนเกาะมากที่สุด ส่วนจะใช้เลข 155 หรือ 349 ต้องบอกที่มาและขอบเขตให้ชัด เพราะเป็นข้อมูลคนละชุดและมีอายุหลายปีแล้ว