กระดูกคนเราใช้เวลานานแค่ไหนกว่าจะสลาย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาเห็นข่าวนักโบราณคดีขุดพบโครงกระดูก เราอาจสงสัยว่าเจ้าของกระดูกเสียชีวิตไปนานแล้ว ทำไมกระดูกถึงยังเหลืออยู่ใต้ดิน แล้วถ้าปล่อยไว้ต่อไป จะใช้เวลาอีกเท่าไรกว่าจะสลายหมด?

หลายคนอาจเคยได้ยินตัวเลขหลักสิบปีหรือร้อยปี แต่ต้องแยกกันก่อนว่า การที่ร่างกายเหลือแต่กระดูก กับการที่กระดูกสลายจนไม่เหลือเป็นชิ้น เป็นคนละขั้นตอนกัน

คำตอบคือ กระดูกไม่มีเวลาสลายตัวที่ตายตัว กระดูกที่ฝังอยู่ในสภาพแวดล้อมเหมาะสมอาจคงอยู่ได้หลายร้อยปี หรือยาวนานกว่านั้น ขณะที่ดินบางชนิดและสภาพแวดล้อมบางแบบทำให้กระดูกผุพังเร็วกว่ามาก จึงบอกไม่ได้ว่ากระดูกทุกชิ้นจะหมดไปภายในจำนวนปีเดียวกัน

ทำไมกระดูกถึงอยู่ได้นานกว่าเนื้อเยื่อ?

กระดูกไม่ได้เป็นแค่ก้อนแคลเซียม แต่ประกอบด้วยทั้งส่วนที่เป็นสารอินทรีย์ เช่น คอลลาเจน และส่วนที่เป็นแร่ธาตุซึ่งช่วยให้กระดูกแข็งแรง หลังเสียชีวิต ส่วนต่าง ๆ เหล่านี้ค่อย ๆ เปลี่ยนสภาพและสลายไปตามกระบวนการทางชีวภาพและเคมี

เนื้อเยื่ออ่อนอย่างกล้ามเนื้อและผิวหนังมักสลายก่อน ส่วนกระดูกยังคงเหลือให้เห็นได้อีกนาน แต่นั่นไม่ได้แปลว่ากระดูกหยุดเปลี่ยนแปลงไปแล้ว จุลินทรีย์ น้ำ และสารในดินยังส่งผลต่อโครงสร้างภายในของมันได้ แม้ภายนอกจะยังดูเป็นชิ้นกระดูกอยู่ก็ตาม

อะไรทำให้กระดูกผุเร็วหรือช้า?

ดินเป็นปัจจัยสำคัญ ดินที่มีความเป็นกรดสามารถละลายส่วนแร่ของกระดูกได้ กระดูกที่อยู่ในดินกรดจึงอาจเปราะและสูญเสียรูปทรงเร็วกว่ากระดูกในดินที่เอื้อต่อการเก็บรักษา ส่วนความชื้นก็มีผลเช่นกัน โดยเฉพาะเมื่อสภาพเปียกและแห้งเปลี่ยนสลับกัน จนอาจเร่งความเสียหายของกระดูก

อุณหภูมิ จุลินทรีย์ ความลึกที่ฝัง ภาชนะที่บรรจุ และการถูกรบกวนจากสัตว์หรือการขุดดิน ล้วนมีส่วนทำให้กระดูกแต่ละชิ้นอยู่ในสภาพต่างกัน แม้จะถูกฝังมาเป็นเวลาใกล้เคียงกันก็ตาม

งานวิจัยกระดูกที่ฝังในดินพบความเปลี่ยนแปลงระดับจุลภาคเริ่มปรากฏราว 5 ปีหลังเสียชีวิตในตัวอย่างที่ศึกษา แต่ตัวเลขนี้หมายถึงการเริ่มเห็นการเปลี่ยนแปลงในเนื้อกระดูก ไม่ใช่เวลาที่กระดูกสลายหมด และไม่ใช่กำหนดเวลาที่ใช้ได้กับทุกสถานที่

แล้วกระดูกโบราณอยู่มาเป็นพันปีได้อย่างไร?

บางแหล่งมีสภาพที่ช่วยชะลอการทำลายกระดูก จึงยังพบโครงกระดูกหรือชิ้นส่วนหลังผ่านไปหลายร้อยหรือหลายพันปีได้ แต่กระดูกที่พบอาจผ่านการเปลี่ยนแปลงทางเคมีและกายภาพมามาก ไม่ได้มีสภาพเหมือนกระดูกขณะยังมีชีวิต

ดังนั้น ถ้าถามว่าฝังศพแล้วกระดูกจะหายไปเมื่อไร คำตอบที่ตรงที่สุดคือ ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกศพ เรารู้ว่ากระดูกบางส่วนคงอยู่ได้หลายร้อยปีขึ้นไป แต่จะประเมินกรณีใดกรณีหนึ่งต้องดูสภาพแวดล้อมและตรวจหลักฐานร่วมกัน ไม่อาจตัดสินจากจำนวนปีหรือหน้าตาของกระดูกเพียงอย่างเดียว