50,000 คนอาชีพเดียว จังหวัดเลยกับเศรษฐกิจลอตเตอรี่ที่เงินหมุนเวียนปีละ 6,000 ล้าน

• จังหวัดเลยมีชุมชนที่ผู้คนจำนวนมากยึดอาชีพขายลอตเตอรี่ โดยเฉพาะพื้นที่อำเภอวังสะพุง

• หอการค้าจังหวัดเลยเคยประเมินว่ามีผู้ค้าสลากประมาณ 40,000–50,000 คน และมีเงินหมุนเวียนเข้าจังหวัดกว่า 6,000 ล้านบาทต่อปี

• แม้เศรษฐกิจลอตเตอรี่จะมีความโดดเด่น แต่เกษตรกรรมยังเป็นอาชีพหลักของประชากรจังหวัดเลยในภาพรวม

จังหวัดเลย เมืองที่มีอาชีพหนึ่งซึ่งเดินทางไปทำงานทั่วประเทศ

เมื่อพูดถึงจังหวัดเลย หลายคนอาจนึกถึงภูเขา ทะเลหมอก เชียงคาน หรือพื้นที่เกษตรกรรมทางภาคอีสาน แต่มีอีกอาชีพหนึ่งที่ทำให้จังหวัดนี้มีเอกลักษณ์แตกต่างจากหลายพื้นที่ นั่นคือ การขายสลากกินแบ่งรัฐบาล หรือที่คนทั่วไปเรียกว่าการขายลอตเตอรี่

สิ่งที่น่าสนใจคือ ผู้ค้าจำนวนหนึ่งไม่ได้ขายอยู่แค่ในจังหวัดบ้านเกิด แต่เดินทางไปตามจังหวัดต่าง ๆ ทั่วประเทศไทย เพื่อนำลอตเตอรี่ไปจำหน่ายให้กับลูกค้า

อาชีพนี้มีความโดดเด่นเป็นพิเศษในอำเภอวังสะพุง ซึ่งมีประวัติการรวมตัวของผู้ค้าสลากและตลาดค้าส่งที่ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางกระจายสินค้าไปยังผู้ค้ารายย่อย

วังสะพุง กับตลาดลอตเตอรี่ที่กลายเป็นศูนย์กลางอาชีพ

อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย เป็นพื้นที่ที่มีชื่อเสียงในแวดวงการค้าสลากกินแบ่งรัฐบาลมาเป็นเวลานาน

รายงานของ MGR Online เมื่อปี 2554 กล่าวถึงตลาดค้าส่งลอตเตอรี่ในพื้นที่ ซึ่งมีตลาดสำคัญตั้งอยู่ใกล้กัน และเปิดซื้อขายในช่วงวันที่ 4–6 และ 19–21 ของแต่ละเดือน ตามรอบการจำหน่ายสลากในเวลานั้น

ตลาดเหล่านี้ทำหน้าที่เป็นจุดเชื่อมระหว่างผู้ค้าส่งกับผู้ค้าปลีก ก่อนที่สลากจะถูกนำไปจำหน่ายในพื้นที่ต่าง ๆ ทั่วประเทศ

รายงานในช่วงเวลาดังกล่าวยังระบุว่า ชาวบ้านจำนวนมากในอำเภอวังสะพุงหันมายึดอาชีพขายลอตเตอรี่เป็นอาชีพหลัก และทำเกษตรกรรมเป็นอาชีพรอง

50,000 คน และเงินหมุนเวียนกว่า 6,000 ล้านบาท

ตัวเลขที่สะท้อนความสำคัญของอาชีพนี้ปรากฏในรายงานข่าวเมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2565

ประธานหอการค้าจังหวัดเลยในขณะนั้นเปิดเผยว่า จังหวัดมีผู้ลงทะเบียนขายลอตเตอรี่ประมาณ 40,000–50,000 คน และประเมินว่ารายได้จากการขายสลากที่ผู้ค้านำกลับเข้าสู่จังหวัดมีมูลค่าไม่น้อยกว่า 6,000 ล้านบาทต่อปี

ตัวเลขดังกล่าวเป็นการประเมินจากภาคเอกชน ไม่ใช่ตัวเลขผลิตภัณฑ์มวลรวมจังหวัดที่สำนักงานสถิติรับรองโดยตรง จึงควรใช้เพื่อสะท้อนขนาดทางเศรษฐกิจโดยประมาณ ไม่ใช่ข้อสรุปว่าจังหวัดมีรายได้จากลอตเตอรี่ตามจำนวนนี้อย่างแน่นอน

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้ทำให้เห็นภาพว่าอาชีพขายลอตเตอรี่มีความสำคัญต่อครัวเรือนและเครือข่ายการค้าของจังหวัดมากเพียงใด

บ้านน้ำฮวย ตัวอย่างชุมชนที่คนส่วนใหญ่ขายลอตเตอรี่

อีกหนึ่งตัวอย่างคือบ้านน้ำฮวย ตำบลนาโป่ง อำเภอเมืองเลย

รายงานข่าวของ MGR Online เมื่อปี 2560 ระบุว่า ชาวบ้านในหมู่บ้านนี้มากกว่า 80% ประกอบอาชีพขายสลากกินแบ่งรัฐบาล โดยส่วนใหญ่เดินทางไปเร่ขายตามจังหวัดต่าง ๆ นอกเหนือจากการทำนาและทำไร่

เรื่องราวของชุมชนแห่งนี้แสดงให้เห็นว่า อาชีพหนึ่งสามารถกลายเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตคนในหมู่บ้านได้ เมื่อมีเครือข่ายการซื้อขายและช่องทางนำสินค้าออกไปจำหน่ายอย่างต่อเนื่อง

แต่จังหวัดเลยไม่ได้มีคนขายลอตเตอรี่เป็นอาชีพหลักทั้งหมด

จุดที่ต้องแยกให้ออกคือ ความโดดเด่นของอาชีพในบางชุมชน ไม่ได้หมายความว่าประชากรทั้งจังหวัดประกอบอาชีพนั้นเป็นส่วนใหญ่

ข้อมูลสถานการณ์แรงงานจังหวัดเลย ไตรมาส 2 ปี 2567 ระบุว่า จังหวัดมีผู้มีงานทำ 293,873 คน ในจำนวนนี้ทำงานภาคเกษตรกรรม 182,141 คน หรือคิดเป็น 61.98% ของผู้มีงานทำทั้งหมด

ส่วนผู้ทำงานนอกภาคเกษตรมี 111,732 คน หรือ 38.02%

ตัวเลขนี้ยืนยันว่าเกษตรกรรมยังเป็นฐานอาชีพสำคัญของจังหวัดเลย ขณะที่การขายลอตเตอรี่เป็นอาชีพเฉพาะกลุ่มที่มีความโดดเด่นและสร้างเครือข่ายทางเศรษฐกิจข้ามจังหวัด

เมื่อการขายลอตเตอรี่เปลี่ยนไป เศรษฐกิจชุมชนก็ต้องปรับตัว

ในปี 2565 การเปิดจำหน่ายสลากดิจิทัลผ่านแอปพลิเคชันเป๋าตัง ทำให้รูปแบบการซื้อขายสลากเปลี่ยนแปลงไป และเกิดข้อกังวลเกี่ยวกับผลกระทบต่อผู้ค้ารายย่อย

ประเด็นนี้สะท้อนให้เห็นว่า อาชีพที่พึ่งพาระบบจัดสรรสลากและเครือข่ายการจำหน่าย ย่อมได้รับผลกระทบเมื่อช่องทางการค้าหรือกติกาของตลาดเปลี่ยนไป

สำหรับจังหวัดเลย ความสำคัญของอาชีพนี้จึงไม่ได้อยู่แค่การขายสลากหนึ่งใบ แต่อยู่ที่เครือข่ายผู้ค้า การเดินทาง การซื้อขายส่ง และการหมุนเวียนรายได้กลับสู่ครัวเรือน

อาชีพเดียวสามารถสร้างเอกลักษณ์ให้ทั้งชุมชนได้

เรื่องราวของจังหวัดเลยแสดงให้เห็นว่า อาชีพที่โดดเด่นของแต่ละพื้นที่ไม่จำเป็นต้องเป็นอาชีพที่พบมากที่สุดในระดับจังหวัดเสมอไป

บางครั้งอาชีพเฉพาะกลุ่มสามารถสร้างเครือข่ายการค้าขนาดใหญ่ เชื่อมโยงผู้คนจากหมู่บ้านเล็ก ๆ ไปยังตลาดทั่วประเทศได้

กรณีของวังสะพุงและชุมชนผู้ค้าลอตเตอรี่จึงเป็นตัวอย่างที่น่าสนใจของเศรษฐกิจท้องถิ่นที่เติบโตจากอาชีพเฉพาะทาง

หากให้เลือกมองอาชีพที่สร้างเอกลักษณ์ให้แต่ละจังหวัด คุณคิดว่ามีชุมชนไหนในประเทศไทยอีกบ้างที่มีอาชีพแตกต่างจากพื้นที่อื่นอย่างน่าสนใจ