ชาวอียิปต์โบราณใช้วัสดุอะไรเขียนบันทึก

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถ้าต้องจดบัญชีส่งของหรือเขียนจดหมายสักฉบับในอียิปต์โบราณ แผ่นหินคงไม่ใช่สิ่งที่หยิบติดตัวไปได้สะดวกนัก ชาวอียิปต์จึงมีวัสดุอีกแบบที่เบากว่า ม้วนเก็บได้ และทิ้งร่องรอยของชีวิตผู้คนไว้ให้อ่านกันจนถึงปัจจุบัน

วัสดุนั้นคือ แผ่นพาไพรัส ซึ่งทำจากต้นพาไพรัสที่ขึ้นในพื้นที่ชุ่มน้ำของอียิปต์ ชาวอียิปต์นำส่วนด้านในของลำต้นมาเรียงและอัดเป็นแผ่นสำหรับเขียน นี่เป็นวัสดุเขียนชนิดหนึ่งที่เก่าแก่ แต่มีวิธีทำต่างจากกระดาษเยื่อที่เราใช้กันทุกวันนี้

ต้นพาไพรัสมีลำต้นสูง ปลายแตกเป็นฝอยคล้ายร่ม และชอบขึ้นใกล้น้ำ ลำต้นของมันมีเปลือกแข็งหุ้มเนื้อด้านใน ชาวอียิปต์ใช้ประโยชน์จากพืชชนิดนี้หลายทาง ทั้งทำเชือก ตะกร้า และสิ่งของอื่น ๆ ส่วนที่นำมาทำแผ่นเขียนคือเนื้อภายในลำต้น

ทำแผ่นเขียนจากต้นไม้ได้อย่างไร

ตามคำอธิบายของพิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิแทน ผู้ทำจะปอกเปลือกแข็งออก แล้วตัดเนื้อด้านในเป็นแถบบาง ๆ จากนั้นวางแถบเหล่านี้ซ้อนกันเป็นสองชั้น โดยให้แนวของแต่ละชั้นขวางกัน ก่อนกดให้ติดกันและปล่อยให้แห้ง ผิวแผ่นที่ได้สามารถขัดให้เรียบขึ้นสำหรับเขียนหมึก

แผ่นพาไพรัสอาจนำมาต่อกันเป็นม้วนยาวได้ เวลาจะอ่านก็คลี่ออกทีละส่วน ความต่างจากกระดาษทั่วไปอยู่ตรงที่พาไพรัสยังเห็นแนวชิ้นเนื้อพืชวางซ้อนกัน ส่วนกระดาษทำจากเส้นใยที่ผ่านการแยกและกระจายเป็นเยื่อก่อนขึ้นเป็นแผ่น ดังนั้นการเรียกพาไพรัสว่าเป็นกระดาษยุคแรกช่วยให้เห็นหน้าที่ของมันได้ แต่สองอย่างนี้ไม่ได้ผลิตด้วยวิธีเดียวกัน

บนแผ่นพาไพรัสมีอะไรบ้าง

ผู้เขียนใช้หมึกและเครื่องเขียนจากต้นกกจดข้อความลงบนแผ่น เอกสารไม่ได้มีเฉพาะเรื่องของกษัตริย์หรือพิธีกรรมเท่านั้น ยังมีจดหมายและบัญชีเกี่ยวกับที่ดิน ผลผลิต และการดำเนินชีวิตด้วย พิพิธภัณฑ์เมโทรโพลิแทนเก็บจดหมายของเฮคานาคต์จากอียิปต์โบราณ ซึ่งพูดถึงเรื่องผลผลิตธัญพืชหลังน้ำหลากในแม่น้ำไนล์มีระดับต่ำ

ข้อความบนพาไพรัสเขียนได้หลายรูปแบบ เช่น อักษรไฮโรกลิฟและอักษรเฮียราติกซึ่งเป็นรูปแบบลายมือที่ใช้เขียนกัน การมีแผ่นที่เคลื่อนย้ายและเก็บเป็นม้วนได้ช่วยให้จดหมายเดินทางและเอกสารถูกเก็บรวบรวมไว้ได้สะดวกขึ้น

พาไพรัสเป็นวัสดุที่มีราคา จึงไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะมีแผ่นใหม่ใช้ตามต้องการ และแม้บางชิ้นจะอยู่มานานหลายพันปี แต่แผ่นพืชก็เปราะและเสียหายได้ สภาพแวดล้อมแห้งแล้งของอียิปต์ช่วยให้เอกสารบางส่วนรอดมาถึงมือผู้ศึกษา

ภายหลัง วัสดุเขียนชนิดอื่นรวมถึงแผ่นหนังและกระดาษแพร่หลายขึ้น การใช้พาไพรัสจึงค่อย ๆ ลดลง แผ่นที่เหลืออยู่ในพิพิธภัณฑ์จึงมีคุณค่าทั้งจากข้อความและจากร่องรอยเส้นใยที่บอกวิธีทำวัสดุเขียนของผู้คนในอดีต