งานเลี้ยงวันเกิดเริ่มต้นในอียิปต์โบราณจริงหรือ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เค้กวางอยู่กลางโต๊ะ คนในบ้านช่วยกันจุดเทียน ก่อนร้องเพลงให้เจ้าของวันเกิด ภาพแบบนี้คุ้นตาจนชวนให้สงสัยว่า มนุษย์เริ่มฉลองวันเกิดกันตั้งแต่เมื่อไร และเกี่ยวข้องกับฟาโรห์แห่งอียิปต์อย่างที่เคยได้ยินหรือเปล่า

เรื่องเล่าที่พบได้บ่อยบอกว่า งานวันเกิดเริ่มในอียิปต์โบราณ โดยกษัตริย์จัดงานเลี้ยงในวันสำคัญของพระองค์ แต่การจะบอกว่าสถานที่ใดเป็นจุดเริ่มต้น ต้องแยกเรื่องที่เล่าต่อกันออกจากหลักฐานที่เหลืออยู่ให้ได้ก่อน

หลักฐานที่มีอยู่ยังไม่ยืนยันว่าอียิปต์เป็นจุดเริ่มต้นของงานวันเกิด นักวิจัยพบเอกสารดินเหนียวจากเมืองลากัชในดินแดนสุเมเรียน ซึ่งปัจจุบันอยู่ทางตอนใต้ของอิรัก บันทึกพิธีเกี่ยวกับวันเกิดของบุตรผู้ปกครองราวศตวรรษที่ 24 ก่อนคริสตกาล เอกสารเหล่านี้เก่าแก่กว่าหลักฐานงานฉลองวันเกิดในอียิปต์ที่ตรวจสอบได้อย่างชัดเจน

ร่องรอยบนแผ่นดินเหนียว

วลาดิเมียร์ เอเมลยานอฟ นักประวัติศาสตร์ผู้ศึกษาเอกสารอักษรลิ่มจากลากัช อธิบายว่าบันทึกในสมัยผู้ปกครองชื่อลูกัลอันดากล่าวถึงวันเกิดของบุตรในตระกูลผู้ปกครอง มีการนำสัตว์มาประกอบพิธีบูชาและแบ่งปันอาหารกับบรรพบุรุษผู้ล่วงลับตามความเชื่อของคนในยุคนั้น

บันทึกดังกล่าวทำให้เห็นว่าการให้ความสำคัญกับวันเกิดมีรากเก่าแก่มาก แต่ไม่ได้หมายความว่างานยุคนั้นเหมือนปาร์ตี้ที่มีเค้ก เทียน และของขวัญในปัจจุบัน ทั้งยังเป็นหลักฐานเกี่ยวกับชนชั้นผู้ปกครอง จึงใช้ยืนยันไม่ได้ว่าคนทั่วไปในเมืองจัดงานแบบเดียวกัน

อีกข้อที่ต้องแยกให้ออกคือ หลักฐานเก่าแก่ที่สุดที่พบ ไม่เท่ากับสถานที่แห่งแรกที่มนุษย์เคยฉลอง เพราะอาจเคยมีประเพณีในชุมชนอื่นที่ไม่ได้บันทึกไว้ หรือหลักฐานสูญหายไปแล้ว

แล้วฟาโรห์มาเกี่ยวข้องได้อย่างไร

ที่มาส่วนหนึ่งของความเชื่อเรื่องอียิปต์อยู่ในคัมภีร์ไบเบิล ปฐมกาล 40:20 ซึ่งเล่าว่าฟาโรห์จัดงานเลี้ยงให้ข้าราชบริพารในวันประสูติ ข้อความนี้แสดงว่าผู้เขียนเล่าเรื่องงานวันเกิดของฟาโรห์ไว้จริง แต่การมีเรื่องเล่าในคัมภีร์ไม่ได้ยืนยันด้วยตัวเองว่าเหตุการณ์เกิดขึ้นในวันที่เท่าไร หรือพิสูจน์ว่าอียิปต์เป็นผู้เริ่มประเพณีนี้

นักวิจัยด้านประวัติศาสตร์โบราณยังชี้ว่า หลักฐานเรื่องการฉลองวันประสูติของผู้ปกครองอียิปต์ที่ตรวจสอบได้ชัดเจนปรากฏในสมัยหลัง ส่วนพิธีขึ้นครองราชย์ก็เป็นเหตุการณ์สำคัญของฟาโรห์เช่นกัน แต่ไม่ควรนำวันขึ้นครองราชย์กับวันเกิดตามปฏิทินมารวมเป็นอย่างเดียวกันโดยไม่มีหลักฐานกำกับ

งานวันเกิดที่เราคุ้นเคย

การจดจำวันที่เกิดและรวมตัวกินอาหารในโอกาสพิเศษพบได้ในหลายสังคม แต่รูปแบบงานเปลี่ยนไปตามช่วงเวลาและวัฒนธรรม การพบพิธีของราชสำนักโบราณไม่ได้แปลว่ามีเส้นทางสืบทอดตรงมาถึงงานเลี้ยงทุกแบบในทุกวันนี้

สำหรับคำกล่าวว่างานวันเกิดเริ่มที่อียิปต์ คำตอบที่มีหลักฐานรองรับชัดที่สุดตอนนี้คือ ยังฟันธงไม่ได้ ส่วนหลักฐานเก่าแก่ที่นักวิจัยศึกษาอยู่ชุดหนึ่งมาจากลากัชในเมโสโปเตเมีย และบอกเล่าการประกอบพิธีเกี่ยวกับวันเกิดของบุตรผู้ปกครองเมื่อกว่าสี่พันปีก่อน