ทำไมยิ่งมีเวลา ยิ่งทำงานช้า?

ลองนึกภาพตอนที่เราได้รับมอบหมายงานชิ้นหนึ่ง โดยมีกำหนดส่งอีกตั้งสองสัปดาห์ข้างหน้า ด้วยความที่เวลาเหลือเฟือ เรามักจะบอกตัวเองว่า "ค่อยเริ่มทำพรุ่งนี้ก็ยังทัน" แล้วปล่อยเวลาให้ไหลผ่านไปกับการไถฟีดโซเชียลมีเดีย ดูซีรีส์ หรือหาเรื่องทำความสะอาดห้องแทน จนกระทั่งเวลาผ่านไปจนเหลือแค่วันเดียวก่อนกำหนดส่ง สมองและร่างกายจะเริ่มเกิดอาการลนลาน อะดรีนาลีนพุ่งพล่าน และสามารถปั่นงานชิ้นมหึมาให้เสร็จได้ภายในข้ามคืนอย่างน่าอัศจรรย์ ปรากฏการณ์ที่งานมักจะยืดออกไปจนเต็มเวลาที่มีเสมอ ไม่ว่าจะให้เวลามากหรือน้อยแค่ไหนก็ตาม มีกฎทางจิตวิทยาและเศรษฐศาสตร์พฤติกรรมที่อธิบายเรื่องนี้ไว้อย่างแม่นยำ

เบื้องหลังพฤติกรรมยิ่งมีเวลาเยอะ ยิ่งทำงานช้า เกี่ยวข้องโดยตรงกับกฎที่เรียกว่า "กฎของพาร์กินสัน" (Parkinson's Law) ซึ่งระบุไว้อย่างเจ็บแสบว่า "งานจะขยายตัวออกไปเพื่อให้ใช้เวลาจนหมดที่มีเสมอ" เมื่อสมองรับรู้ว่าเรายังมีเวลาเหลือเฟือ มันจะไม่มองว่างานชิ้นนั้นเป็นภัยคุกคามเร่งด่วน สมองจึงเลือกที่จะประหยัดพลังงาน หลีกเลี่ยงความเครียด และเลือกทำกิจกรรมที่ใช้พลังงานน้อยกว่าแทน

ในทางตรงกันข้าม เมื่อเส้นตาย (Deadline) ใกล้เข้ามาจนจวนตัว ระดับความเครียดและความกดดันจะไปกระตุ้นให้สมองหลั่งฮอร์โมนตื่นตัวออกมาอย่างเต็มที่ ความกดดันนี่เองที่ทำหน้าที่เสมือนตัวกรอง ตัดสิ่งรบกวนรอบตัวทิ้งไปทั้งหมด และบังคับให้สมองส่วนหน้าต้องโฟกัสกับเป้าหมายตรงหน้าอย่างเด็ดเดี่ยว ทำให้เรามีประสิทธิภาพและความเร็วในการทำงานพุ่งสูงขึ้นแบบก้าวกระโดด

นอกจากนี้ การมีเวลามากเกินไปมักจะเปิดช่องให้เราตกหลุมพรางของการ "คิดเยอะเกินไป" (Overthinking) แก้ไขงานซ้ำไปซ้ำมาอย่างไร้จุดสิ้นสุด จนกลายเป็นการถ่วงเวลาโดยไม่รู้ตัว

การรู้เท่าทันกฎของพาร์กินสัน จะช่วยให้เราแก้โรคผลัดวันประกันพรุ่งได้ด้วยการ "สร้างเส้นตายปลอม" หรือซอยย่อยงานให้มีกำหนดส่งสั้นๆ เพื่อหลอกสมองให้ตื่นตัวอยู่เสมอครับ