ทำไมชอบซื้อหนังสือมาตั้งไว้โดยไม่อ่าน?

สำหรับคนรักการอ่านหรือคนที่อยากพัฒนาตัวเอง หลายคนน่าจะคุ้นเคยกับอาการเดินเข้าร้านหนังสืออย่างมุ่งมั่น เลือกซื้อหนังสือเล่มหนาที่ดูน่าสนใจมาหลายเล่มด้วยความฮึกเหิม แต่พอซื้อกลับมาถึงบ้าน หนังสือเหล่านั้นกลับถูกวางกองรวมกันไว้บนชั้นหรือหัวเตียง โดยปล่อยให้ฝุ่นเกาะและผ่านไปเป็นเดือนๆ โดยที่ยังไม่ได้เปิดอ่านแม้แต่หน้าเดียว แต่เชื่อไหมว่าทันทีที่เราเห็นหนังสือออกใหม่ เราก็ยังคงเผลอไผลกดสั่งซื้อหรือหยิบมันใส่ตะกร้าด้วยความรู้สึกตื่นเต้นเหมือนเดิม ปรากฏการณ์ "ซื้อหนังสือมาดอง" นี้ไม่ใช่เรื่องแปลกประหลาด และมีคำศัพท์เฉพาะทางในภาษาญี่ปุ่นรวมถึงจิตวิทยาที่อธิบายพฤติกรรมนี้ไว้อย่างลึกซึ้ง

เบื้องหลังพฤติกรรมการชอบซื้อหนังสือมาสะสมแต่ไม่ยอมอ่าน เกี่ยวข้องโดยตรงกับปรากฏการณ์ทางจิตวิทยาที่เรียกว่า "ซึนโดะกุ" (Tsundoku) ซึ่งเป็นคำภาษาญี่ปุ่นที่ใช้เรียกการซื้อสื่อสิ่งพิมพ์มาสะสมกองไว้ที่บ้านโดยไม่ได้อ่าน

ในมุมมองของเศรษฐศาสตร์พฤติกรรม สมองของเรามักจะตกหลุมพรางของสิ่งที่เรียกว่า "ความเพ้อฝันเกี่ยวกับตัวตนในอนาคต" (Future Self Illusion) เวลาที่เราหยิบหนังสือสักเล่ม สมองไม่ได้กำลังประเมินความสามารถในการอ่านของตัวเราในปัจจุบัน แต่เรากำลังซื้อ "ความรู้และเวอร์ชันที่ดีกว่าของตัวเองในอนาคต" การจ่ายเงินซื้อหนังสือจึงให้ความรู้สึกเหมือนกับการลงทุนซื้อความสำเร็จล่วงหน้า สมองได้รับรางวัลเป็นสารแห่งความสุข (Dopamine) ทันทีตั้งแต่ตอนที่จ่ายเงินซื้อเสร็จ โดยไม่ต้องรอให้ถึงขั้นตอนการอ่านจริงๆ ด้วยซ้ำ

นอกจากนี้ การมีกองหนังสืออยู่เต็มบ้านยังช่วยสนองความต้องการทางจิตวิทยาในเรื่องของ "ความอุดมสมบูรณ์ทางปัญญา" มันสร้างความรู้สึกปลอดภัยและเติมเต็มความอยากรู้อยากเห็น แม้ว่าในความเป็นจริงเวลาว่างในการอ่านของเราจะมีจำกัดมากก็ตาม

การเข้าใจกลไกความสุขจากการสะสมหนังสือ จะช่วยให้เรามองกองดองที่บ้านด้วยความเข้าใจ แทนที่จะรู้สึกผิด และกระตุ้นให้เราค่อยๆ หยิบมันขึ้นมาเปิดอ่านทีละหน้าอย่างมีความสุขครับ