ผึ้งเลี้ยงแย่งดอกไม้จากผึ้งป่าจนเกิดผลต่อระบบนิเวศได้อย่างไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

งานภาคสนามในอังกฤษพบว่า เมื่อผึ้งเลี้ยงมีจำนวนมากขึ้น ผึ้งป่าและแมลงผสมเกสรกลุ่มอื่นมักมีน้อยลง และคู่แข่งปะทะกันที่ดอกไม้ถี่ขึ้น บนดอกแบรมเบิล แบบจำลองประเมินว่า จำนวนสัมพัทธ์ของผึ้งบัมเบิลบีต่ำลง 14.4% เมื่อความหนาแน่นผึ้งเลี้ยงเพิ่มเป็นสองเท่า บนต้นไอวี แบบจำลองก็พบความสัมพันธ์เชิงลบระหว่างจำนวนผึ้งเลี้ยงกับจำนวนแมลงผสมเกสรกลุ่มอื่นโดยรวม ผลนี้บอกถึงความสัมพันธ์ในพื้นที่ศึกษา ยังไม่ใช่หลักฐานว่าผึ้งเลี้ยงทำให้ประชากรผึ้งป่าทั้งชนิดลดลง

ทีมจากมหาวิทยาลัยแองเกลีย รัสกิน เฝ้าดูดอกแบรมเบิลกับต้นไอวีในห้าพื้นที่ของแคมบริดจ์เชียร์ระหว่างปี 2023–2024 แต่ละจุดอยู่ใกล้รังผึ้งที่เลี้ยงไว้ไม่เกิน 300 เมตร นักวิจัยนับผู้มาเก็บดอกไม้และบันทึกการพบกัน 300 คู่ รวมเวลาสังเกต 93 ชั่วโมง พร้อมวัดจำนวนดอก อุณหภูมิ ความชื้น และลม งานนี้ไม่ได้ย้ายหรือเพิ่มรังเพื่อทดลอง จึงใช้จำนวนผึ้งที่พบกับสภาพอากาศมาหาความสัมพันธ์ ไม่ได้แยกเหตุและผลแบบการทดลองควบคุม

นักวิจัยเรียกการแข่งขันแบบหนึ่งว่า “การแข่งขันแย่งใช้ทรัพยากร” เมื่อผึ้งตัวหนึ่งกินน้ำหวานหรือเก็บเกสรจนเหลือให้ตัวอื่นน้อยลง อีกแบบคือการรบกวนกันตรงหน้า เช่น บินไล่ เบียด หรือทำให้อีกตัวถอยจากดอก ผู้สังเกตจดว่าใครอยู่บนดอกก่อน ใครเข้ามาทีหลัง และจบลงอย่างไร: ตัวหนึ่งได้พื้นที่ อีกตัวถอย หรือทั้งสองตัวเข้าถึงแหล่งดอกไม้พร้อมกันโดยไม่มีปฏิสัมพันธ์ การบันทึกเช่นนี้ช่วยแยกการแย่งอาหารออกจากการเบียดกันโดยตรง

ในปฏิสัมพันธ์ที่ผึ้งเลี้ยงเป็นฝ่ายชนะ แมลงอื่นหลีกเลี่ยงมัน 28.4% ของกรณีบนแบรมเบิล และ 35.6% บนไอวี ส่วนการชนะด้วยการเบียดให้อีกตัวหลุดจากดอกหรือไล่ตามเกิดอย่างน้อยหนึ่งในห้าของผลชนะทั้งสองชนิดพืช ตัวเลขนี้ไม่ได้แปลว่าผึ้งเลี้ยงต่อสู้ทุกครั้ง หลายครั้งคู่แข่งถอยเองโดยไม่มีการสัมผัส และนักวิจัยก็หลีกเลี่ยงการตีความเจตนาของแมลงจากภาพที่เห็น

จำนวนผึ้งเลี้ยงที่แวะดอกไม้สัมพันธ์กับความถี่ของการปะทะบนทั้งแบรมเบิลและไอวี แต่ผลของอุณหภูมิไม่เหมือนกัน: วันที่อุ่นขึ้นพบการแข่งขันบ่อยขึ้นบนแบรมเบิล ขณะที่แบบจำลองของไอวีไม่พบความสัมพันธ์ทางสถิติระหว่างอุณหภูมิกับจำนวนการปะทะ ผู้วิจัยเสนอว่าอากาศร้อนอาจทำให้ดอกผลิตน้ำหวานน้อยลง หรือทำให้แมลงแต่ละกลุ่มออกหากินต่างกัน แต่การศึกษานี้ไม่ได้วัดน้ำหวานจากดอกโดยตรง จึงยังไม่ยืนยันกลไกนั้น

งานนี้ชี้ว่าผลของรังผึ้งเลี้ยงอาจเริ่มตั้งแต่ระดับดอกไม้: เมื่อมีผึ้งเลี้ยงหนาแน่น แมลงชนิดอื่นอาจเข้าถึงอาหารยากขึ้น ทั้งจากน้ำหวานและเกสรที่ถูกใช้ไป หรือจากการหลีกทางให้คู่แข่ง อย่างไรก็ตาม ทีมสังเกตพืชเพียงสองชนิดในพื้นที่ห้าแห่งของอังกฤษเป็นเวลาสองฤดูกาล ไม่ได้ติดตามจำนวนรังผึ้งป่าหรือการสืบพันธุ์ในระยะยาว ผลจึงใช้ตั้งคำถามเรื่องการจัดวางรังและการรักษาแหล่งดอกไม้ให้หลากหลายได้ แต่ยังใช้แทนคำตอบของทุกระบบนิเวศไม่ได้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th