เห็นฟ้าแลบก่อนได้ยินฟ้าร้องทุกครั้ง เพราะแสงเร็วกว่าเสียงมาก

ฝนตกหนัก เมฆดำเต็มฟ้า แสงวาบขึ้นมาหนึ่งครั้ง แล้วอีกหลายวินาทีต่อมาเสียงดังกึกก้องก็ตามมา ทำไมสองอย่างนี้ไม่มาพร้อมกัน ทั้งที่เกิดจากเหตุการณ์เดียวกัน คำตอบอยู่ที่ความเร็วของแสงกับเสียงที่ต่างกันมาก และความต่างนี้เองที่ทำให้เราคำนวณได้ว่าพายุอยู่ห่างจากเราแค่ไหน

ฟ้าแลบกับฟ้าร้องเกิดพร้อมกัน

ในเมฆฝนฟ้าคะนอง ผลึกน้ำแข็งกับเม็ดน้ำจะชนกันไปมาจนเกิดประจุไฟฟ้าสะสม ส่วนบนของเมฆมักมีประจุบวก ส่วนล่างมีประจุลบ เมื่อความต่างของประจุมากพอ อากาศจะต้านทานไม่ไหวและเกิดการปลดปล่อยประจุอย่างรุนแรง นั่นคือฟ้าแลบ ช่องทางที่ประจุวิ่งผ่านจะร้อนจัดในเสี้ยววินาที อากาศรอบๆ จึงขยายตัวอย่างฉับพลันจนเกิดคลื่นเสียง นั่นคือฟ้าร้อง ทั้งสองอย่างเกิดในเวลาเดียวกันทุกครั้ง ไม่ใช่ฟ้าแลบเกิดก่อนแล้วฟ้าร้องตามมาทีหลังอย่างที่หลายคนเข้าใจ

ทำไมเห็นก่อนได้ยินเสมอ

แสงเดินทางด้วยความเร็วประมาณ 300,000 กิโลเมตรต่อวินาที ส่วนเสียงเดินทางได้แค่ประมาณ 343 เมตรต่อวินาที หรือราว 1,235 กิโลเมตรต่อชั่วโมง แสงจึงมาถึงตาเราแทบจะทันทีที่ฟ้าแลบเกิด ส่วนเสียงต้องใช้เวลาเดินทางผ่านอากาศมาถึงหู พายุที่อยู่ห่างไป 3 กิโลเมตร แสงมาถึงในเสี้ยววินาที แต่เสียงต้องใช้เวลาราว 9 วินาที นี่คือเหตุผลที่เราเห็นแสงวาบก่อน แล้วเสียงถึงตามมาทีหลังทุกครั้ง ยิ่งเสียงมาช้าก็แปลว่าพายุอยู่ไกลออกไปมากเท่านั้น

คำนวณระยะพายุเองได้ด้วยวิธีง่ายๆ

เสียงเดินทางได้ราว 1 กิโลเมตรใน 3 วินาที วิธีคำนวณจึงง่ายมาก แค่เริ่มนับวินาทีทันทีที่เห็นแสงวาบ แล้วหยุดนับตอนได้ยินเสียงฟ้าร้อง จากนั้นเอาจำนวนวินาทีหารด้วย 3 ก็จะได้ระยะพายุโดยประมาณเป็นกิโลเมตร เช่น นับได้ 9 วินาที พายุอยู่ห่างราว 3 กิโลเมตร นับได้ 30 วินาที พายุอยู่ห่างราว 10 กิโลเมตร แต่ต้องจำไว้ว่านี่เป็นค่าประมาณเท่านั้น ความเร็วเสียงเปลี่ยนไปตามอุณหภูมิและความชื้นของอากาศ ลมแรงก็พาเสียงเบี่ยงได้ วิธีนี้ใช้กะระยะคร่าวๆ ว่าพายุกำลังเข้าใกล้หรือออกห่าง ไม่ใช่เครื่องวัดที่แม่นยำ ถ้านับแล้ววินาทีน้อยลงเรื่อยๆ ในแต่ละครั้ง แปลว่าพายุกำลังเคลื่อนเข้ามาใกล้ ควรเตรียมหลบแล้ว

ความเชื่อผิดๆ กับวิธีหลบที่ถูก

ความเชื่อที่อันตรายที่สุดคือฟ้าผ่าเฉพาะที่สูง ความจริงคือฟ้าผ่าลงที่ราบ พื้นน้ำ และพื้นที่โล่งได้ และมีฟ้าผ่าบางครั้งที่ผ่าออกมาจากขอบเมฆไกลจากพายุหลักหลายกิโลเมตร เรียกว่า bolt from the blue ดังนั้นแค่เห็นเมฆฝนอยู่ไกลๆ ก็อย่าเพิ่งคิดว่าปลอดภัย อีกความเชื่อที่ผิดคือยางรถยนต์ป้องกันฟ้าผ่า ความจริงคือสิ่งที่ป้องกันคือโครงเหล็กของรถที่ทำหน้าที่เหมือนกรงฟาราเดย์ ไม่ใช่ยาง วิธีหลบที่ถูกที่สุดคือเข้าไปในอาคารที่มีหลังคาและผนังปิดมิดชิด หลีกเลี่ยงต้นไม้สูง แหล่งน้ำ เสาโลหะ และพื้นที่โล่งกลางแจ้ง ถ้าได้ยินเสียงฟ้าร้องภายใน 30 วินาทีหลังเห็นแสง ให้หลบในอาคารทันที และรออย่างน้อย 30 นาทีหลังเสียงฟ้าร้องครั้งสุดท้ายก่อนออกมาข้างนอก เพราะฟ้าผ่าครั้งต่อไปอาจมาโดยไม่มีสัญญาณเตือนล่วงหน้า

ครั้งหน้าฝนตกแล้วฟ้าแลบ ลองนับวินาทีดูแล้วหารด้วย 3 ตัวเลขที่ได้จะบอกว่าพายุกำลังอยู่ห่างแค่ไหน และถ้าตัวเลขนั้นเล็กลงเรื่อยๆ อย่ารอให้เสียงดังใกล้เข้ามากกว่านี้ เข้าไปหลบในอาคารก่อน เพราะแสงกับเสียงที่มาถึงต่างเวลากันนั้น ไม่ได้มีไว้แค่ให้ดูสวยงาม แต่มันคือเครื่องเตือนภัยธรรมชาติที่บอกเราว่าพายุกำลังเข้ามาใกล้แค่ไหน