ทำไมเราถึง "เคี้ยวอาหารข้างเดิม" ตลอดโดยไม่รู้ตัว?

เคยสังเกตตัวเองไหมครับเวลาที่เรากินอาหาร ไม่ว่าจะเป็นมื้อหรูหรือแค่อาหารจานด่วนข้างทาง ทุกครั้งที่อาหารคำโตเข้าปาก สมองและกล้ามเนื้อกรามของเราจะพาเคี้ยวไปที่ "ด้านใดด้านหนึ่ง" เป็นหลักโดยอัตโนมัติซ้ำแล้วซ้ำเล่า บางคนถนัดเคี้ยวข้างขวา ขณะที่หลายคนใช้งานกรามข้างซ้ายฝั่งเดียวเกือบตลอดชีวิต ทั้งที่เรามีฟันครบสองข้างและไม่มีอาการปวดฟันแต่อย่างใด ปรากฏการณ์นี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เบื้องหลังพฤติกรรมเล็กๆ นี้ซ่อนกลไกการทำงานของสมองและร่างกายที่น่าทึ่งเอาไว้อย่างคาดไม่ถึง

สาเหตุหลักประการแรกมาจาก "ความถนัดของสมองซีกที่ควบคุมร่างกาย" เช่นเดียวกับการที่เราถนัดใช้มือขวาหรือมือซ้ายในการเขียนหนังสือ สมองฝั่งที่ควบคุมระบบประสาทและกล้ามเนื้อบดเคี้ยวจะมีความคุ้นชินและส่งสัญญาณประสาทไปยังกรามข้างใดข้างหนึ่งมากกว่าโดยอัตโนมัติ เพื่อให้กระบวนการบดเคี้ยวอาหารเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและรวดเร็วที่สุดโดยไม่ต้องใช้พลังงานความคิดในการสั่งการใหม่ทุกครั้ง กล้ามเนื้อกรามฝั่งที่เราใช้งานบ่อยจึงมีความแข็งแรงและถูกใช้งานเป็นหลักจนกลายเป็นความจำของกล้ามเนื้อ (Muscle Memory) ที่ฝังรากลึก

นอกจากความถนัดของกล้ามเนื้อแล้ว ส2ภาพของฟันและการเรียงตัวในช่องปากก็มีส่วนสำคัญอย่างยิ่ง หากฟันฝั่งใดฝั่งหนึ่งเคยมีประวัติการอุดฟัน ครอบฟัน หรือมีความรู้สึกเคี้ยวได้ถนัดและนิ่มนวลกว่า สมองจะจดจำความรู้สึกนั้นและเลือกใช้ฝั่งที่สะดวกสบายที่สุดโดยอัตโนมัติ เพื่อป้องกันความเจ็บปวดหรือแรงกดที่ผิดปกติ แม้ว่าปัญหาทางทันตกรรมนั้นจะหายดีไปนานแล้วก็ตาม ร่างกายก็ยังคงเลือกใช้ความคุ้นเคยเดิมเพราะมันปลอดภัยและไม่ต้องใช้พลังงานในการปรับตัว

อย่างไรก็ตาม การเคี้ยวอาหารอยู่แค่ข้างเดิมเพียงข้างเดียวตลอดชีวิต ส่งผลเสียในระยะยาวมากกว่าที่คิดครับ ด้านที่ใช้งานหนักจะเกิดการสึกหรอของเคลือบฟันเร็วกว่าปกติ กล้ามเนื้อใบหน้าสองข้างเกิดความไม่สมดุลจนสังเกตเห็นได้ชัด และอาจนำไปสู่ภาวะข้อต่อขากรรไกรทำงานผิดปกติ (TMJ) ที่สร้างความเจ็บปวดในภายหลังได้ การลองฝึกเคี้ยวสลับซ้ายขวาให้เท่าๆ กัน จึงเป็นวิธีง่ายๆ ที่ช่วยถนอมสุขภาพช่องปากและปรับสมดุลโครงสร้างใบหน้าของเราได้เป็นอย่างดี

พฤติกรรมเล็กๆ น้อยๆ อย่างการเคี้ยวข้าวข้างเดิมนี้ สะท้อนให้เห็นว่าร่างกายของเราถูกขับเคลื่อนด้วยระบบอัตโนมัติและความคุ้นเคยที่ถูกบันทึกไว้อย่างแนบเนียน และบางครั้งการหันมาใส่ใจรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ในตัวเราเอง ก็ช่วยให้เราเข้าใจกลไกมหัศจรรย์ของร่างกายได้ลึกซึ้งยิ่งขึ้นครับ