ชามตราไก่ลำปาง ลายจีนที่กลายเป็นของขึ้นชื่อเมืองเหนือ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ชามตราไก่ลำปางมีต้นทางจากช่างจีน ส่วนที่ทำให้การผลิตในจังหวัดเติบโตคือ ดินขาวคุณภาพดีในอำเภอแจ้ห่ม กรมทรัพย์สินทางปัญญาระบุว่าการผลิตในลำปางเริ่มราว พ.ศ. 2500 หลังพบแหล่งดินดังกล่าว และชาวจีนร่วมกันก่อตั้งโรงงานแห่งแรก

เว็บไซต์รัฐบาลไทยเล่าว่าช่างจีนทำชามตราไก่ในจีน ก่อนบางกลุ่มย้ายมาตั้งถิ่นฐานในกรุงเทพฯและลำปาง จากนั้นโรงงานในลำปางจึงผลิตชามต่อเนื่องโดยอาศัยดินขาวที่เหมาะกับงานเซรามิก

สำหรับชามไก่ลำปางที่ขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ หรือ GI เงื่อนไขผูกกับ แหล่งผลิตและกระบวนการ ไม่ใช่แค่มีภาพไก่อยู่บนถ้วย กรมทรัพย์สินทางปัญญาระบุว่าเนื้อดินใช้ดินขาวลำปางผสมดินดำ รวมกับหินฟันม้าและทรายแก้ว เพื่อให้ดินขึ้นรูปได้เหนียวและแข็งแรงคงรูป วัตถุดิบจึงเป็นส่วนหนึ่งของมาตรฐานสินค้าท้องถิ่น

กรมทรัพย์สินทางปัญญาระบุว่า ขั้นแรกช่างขึ้นรูปชามด้วยเครื่องจิกเกอร์ แล้วใช้มีดกับฟองน้ำแต่งผิวและผึ่งให้แห้งหรือเผาที่ 800 องศาเซลเซียส จากนั้นจึงวาดลายด้วยมือเป็นไก่ ต้นกล้วย และดอกโบตั๋น ก่อนลงน้ำเคลือบและเผาอีกครั้งที่ 1,200–1,250 องศาเซลเซียส นาน 6–9 ชั่วโมง กรมฯ ระบุว่าการเผาช่วงสุดท้ายทำให้เนื้อเซรามิกมีสีขาวนวลและลวดลายติดทน กระบวนการนี้ทำให้ชามมีเอกลักษณ์ทั้งจากภาพจำและวิธีผลิตที่ทำต่อกันในจังหวัด

ข้อมูลของกรมทรัพย์สินทางปัญญาที่เผยแพร่เมื่อ 15 สิงหาคม 2569 ระบุว่ามีผู้ประกอบการผลิตชามไก่ลำปางราว 10 ราย และผลิตประมาณ 2,600 ชิ้นต่อปี ตัวเลขนี้เป็นข้อมูลที่หน่วยงานรายงานในวันดังกล่าว จึงควรอ่านเป็นภาพรวม ณ ช่วงเวลานั้น ไม่ใช่จำนวนสินค้าที่แต่ละร้านมีวางขาย

ถ้าซื้อเป็นของฝากและต้องการสินค้าที่ใช้ชื่อ GI ให้ดูชื่อสินค้าและตราที่ระบุแหล่งผลิต แทนตัดสินจากลายไก่อย่างเดียว กรมฯ อธิบายว่าการคุ้มครองผูกกับชื่อและแหล่งกำเนิดตามที่ขึ้นทะเบียนไว้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th