ก่อนวางไข่ ผีเสื้อใช้ขาแตะใบไม้เพื่อตรวจอะไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ผีเสื้อบางชนิดอาจใช้ขาหน้าสัมผัสใบเพื่อรับสารเคมี แล้วนำสัญญาณนั้นไปช่วยประเมินพืชก่อนวางไข่ งานทดลองใน Atrophaneura alcinous พบว่าอวัยวะรับสัมผัสที่ขาหน้าตอบสนองต่อสารสกัดจากพืชต่างชนิดกัน

การเลือกต้นมีผลกับตัวหนอนโดยตรง เพราะหลังฟักแล้วมันต้องเริ่มกินจากพืชที่เหมาะกับชนิดของตัวเอง ผีเสื้อจึงไม่ได้ดูสีหรือรูปทรงใบอย่างเดียว ผิวใบมีสารประกอบหลายแบบ และพืชที่หน้าตาคล้ายกันก็ให้สัญญาณทางเคมีต่างกันได้

รายงานในวารสาร Insects ปี 2022 ศึกษาผีเสื้อ Atrophaneura alcinous ซึ่งตัวหนอนกินพืชวงศ์ Aristolochiaceae นักวิจัยตรวจปุ่มรับสัมผัสเคมีที่ปลายขาคู่หน้า และทดสอบการตอบสนองต่อสารสกัดจากใบ Aristolochia debilis กับพืชสกุลส้ม ผลการทดลองนี้มาจากผีเสื้อชนิดเดียว จึงไม่ควรเหมารวมกับทุกชนิด

ขาคู่หน้าของผีเสื้อชนิดนี้มีปุ่มรับสัมผัสเคมีสองลักษณะ แบบยาวกระจายอยู่ตามปลายขาของตัวเมียเป็นบริเวณกว้างกว่าตัวผู้ ส่วนแบบสั้นอยู่แถวขอบปลายขาและพบใกล้เคียงกันทั้งสองเพศ นักวิจัยกระตุ้นปุ่มเหล่านี้ด้วยสารสกัดจากพืช แล้วบันทึกการตอบสนองทางไฟฟ้าจากเส้นประสาท

ปุ่มแบบยาวตอบสนองต่อสารสกัดจากพืชสองกลุ่มด้วยรูปแบบต่างกัน ส่วนปุ่มแบบสั้นไม่ตอบสนองต่อสารสกัดดังกล่าว ข้อมูลนี้สนับสนุนว่าผีเสื้อแยกแยะสารจากพืชเจ้าบ้านกับสารอื่นได้ ผู้วิจัยยังทดสอบน้ำตาลซูโครสและเกลือโซเดียมคลอไรด์ พบการตอบสนองที่ปุ่มแบบสั้น จึงเสนอว่าปุ่มนี้อาจเกี่ยวกับการรับรสระหว่างกินอาหารด้วย

การทดลองวัดการตอบสนองของอวัยวะรับสัมผัส ไม่ได้ติดตามแม่ผีเสื้อในจังหวะเลือกต้นและวางไข่ จึงชี้ได้ว่าขาหน้ารับสัญญาณจากสารเคมีบนใบ แต่ยังไม่พิสูจน์ว่าผีเสื้อใช้ขาเพียงอย่างเดียวตัดสินใจ งานวิจัยนี้ให้ข้อมูลเฉพาะระบบรับสัมผัสของผีเสื้อ Atrophaneura alcinous จึงไม่ควรเหมารวมว่าเป็นวิธีเลือกพืชของผีเสื้อทุกชนิด

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th