มุกจากหลังจอผ้าขาว: ตัวตลกหนังตะลุงชวนคนดูหัวเราะกับเรื่องใกล้ตัว

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ตัวตลกในหนังตะลุงทำให้คนดูหัวเราะพร้อมพาเรื่องของชาวบ้านขึ้นจอ คณะของนายพร้อม บุญฤทธิ์มีตัวอย่างที่บันทึกไว้ชัดเจนคือ “นายหลำ” ตัวตลกเอก มุกของเขาหยิบชีวิตชาวบ้านมาผูกกับสภาพสังคมร่วมสมัย

ฐานข้อมูลศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรจัดรูปหนังภาคใต้ออกเป็น 2 หมวด คือ “รูปมีศักดิ์” ซึ่งมีฤๅษี พระอิศวร พระ นาง และยักษ์ กับ “รูปไพร่” ซึ่งรวมตัวตลก สัตว์ ต้นไม้ และอาวุธ คำว่า “รูปไพร่” เป็นชื่อหมวดของตัวหนังตามการจัดประเภทของศูนย์ฯ ไม่ได้หมายถึงผู้แสดงหรือคนดู

ผู้ชมเห็นเงาตัวหนังบนจอผ้าขาวที่มีแสงส่องจากด้านหลัง สารานุกรมวัฒนธรรมไทยบันทึกรูปแบบหนึ่งที่มีผู้เชิดสองคน คนหนึ่งขับกลอนและเชิดตัวละครสำคัญ อีกคนเชิดตัวประกอบและตัวตลก พร้อมแสดงมุกประกอบเรื่อง

คำอธิบายของศูนย์ฯ ระบุว่านายโรงต้องผูกเรื่อง ใช้ปฏิภาณ มีความรู้ด้านดนตรี และทำรูปหนังได้ ทักษะเหล่านี้อยู่เบื้องหลังทั้งการเล่าเรื่องและการแสดงบนจอ

ชีวประวัติของนายพร้อม บุญฤทธิ์ในสารานุกรมวัฒนธรรมไทยเล่าว่า เขาสนใจความเป็นอยู่ของชาวบ้าน ทั้งความลำบาก การถูกเอารัดเอาเปรียบ และสิทธิที่ผู้คนควรได้รับ เขานำสิ่งที่พบเห็นไปใช้กับการแสดง ทำให้เรื่องในชีวิตจริงปรากฏบนเวทีหนังตะลุง

สารานุกรมระบุว่า มุกของคณะนายพร้อมมาจากชีวิตจริงของชาวบ้าน และเชื่อมเรื่องเล่าพื้นบ้านเข้ากับสภาพสังคมร่วมสมัย ตัวตลกเอกชื่อ “นายหลำ” หรือ “ตาหลำ” ซึ่งแหล่งข้อมูลบอกว่าเป็นตัวแทนของนายพร้อมเอง คำประกาศเกียรติคุณที่รวบรวมไว้ยังกล่าวถึงการวิพากษ์สังคมอย่างคมคายและทันยุค

เรื่องของนายหลำทำให้เห็นว่านายพร้อมใช้ตัวตลกเชื่อมเสียงหัวเราะกับการวิพากษ์สังคม มุกที่มาจากชีวิตชาวบ้านจึงพาประเด็นเหล่านั้นเข้ามาอยู่ในการแสดง ข้อมูลนี้กล่าวถึงแนวทางของคณะนายพร้อมโดยเฉพาะ

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th