คลื่นซัดแล้วทะเลวาบเป็นสีฟ้า แสงนี้มาจากไหน?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

บางคืนที่ชายหาดมืด เมื่อคลื่นแตก ผิวน้ำจะวาบเป็นสีฟ้าสั้น ๆ ราวกับมีแสงอยู่ใต้ผิวน้ำ แสงแบบนี้มักเกิดจากสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กในน้ำ โดยเฉพาะแพลงก์ตอนกลุ่มไดโนแฟลเจลเลตบางชนิดที่ปล่อยแสงเมื่อถูกแรงกระทบ

การที่สิ่งมีชีวิตสร้างแสงจากปฏิกิริยาเคมีในตัวเองเรียกว่า “การเรืองแสงทางชีวภาพ” NOAA อธิบายว่าแสงสีน้ำเงินพบได้บ่อยในทะเล เพราะเดินทางผ่านน้ำได้ดี เมื่อคลื่นแตกหรือมีแรงจากการเคลื่อนไหวของน้ำ เซลล์ของไดโนแฟลเจลเลตบางชนิดจึงเปล่งแสงวาบออกมาเป็นประกายตามแนวคลื่น

งานทดลองที่ศึกษาสาหร่ายเซลล์เดียวชนิด Lingulodinium polyedrum พบว่าแรงทางกายภาพกระตุ้นการปล่อยแสงได้ ภายในเซลล์มีระบบเคมีที่เกี่ยวข้องกับสารลูซิเฟอรินและเอนไซม์ลูซิเฟอเรส เมื่อระบบทำงาน แสงจึงเกิดขึ้นในช่วงสั้น ๆ รายละเอียดนี้เป็นคำอธิบายของชนิดที่งานวิจัยศึกษา ไม่ควรเหมารวมว่าสิ่งมีชีวิตเรืองแสงทุกชนิดใช้ขั้นตอนเดียวกัน

แสงจึงมักเห็นเป็นจุดหรือแนวสั้น ๆ ตรงบริเวณที่น้ำถูกรบกวน เช่น สันคลื่นและฟองน้ำที่กำลังแตก ไม่ได้สว่างสม่ำเสมอทั่วทะเล การพบแสงขึ้นกับการมีสิ่งมีชีวิตชนิดที่สร้างแสงและสภาพแวดล้อมในช่วงนั้น คืนหนึ่งอาจเห็นประกายชัด แต่อีกคืนที่ชายหาดเดิมอาจไม่เห็นเลย

อย่าสับสนกับ “ทะเลน้ำนม” ซึ่งเป็นแสงเรืองกว้างและต่อเนื่องจนผิวน้ำดูสว่างเป็นผืน ต่างจากประกายสั้น ๆ ที่เห็นเมื่อคลื่นแตก งานศึกษาภาพดาวเทียมที่ค้นหาปรากฏการณ์ทะเลน้ำนมในมหาสมุทรอินเดียตะวันตกเฉียงเหนือและน่านน้ำอินโดนีเซีย ช่วงปี 2012–2021 พบเหตุการณ์ที่เข้าเกณฑ์ 12 ครั้ง ตัวเลขนี้เป็นผลจากพื้นที่และช่วงเวลาที่ศึกษา ไม่ใช่จำนวนทั้งหมดทั่วโลก

ผู้วิจัยเสนอว่าแบคทีเรียเรืองแสงอาจเกี่ยวข้องกับทะเลน้ำนม เพราะแบคทีเรียบางชนิดเปล่งแสงต่อเนื่องได้เมื่อรวมตัวกันหนาแน่น แต่กลไกของปรากฏการณ์นี้ยังศึกษาไม่ครบ จึงไม่ควรนำคำอธิบายเรื่องแบคทีเรียไปใช้แทนแสงวาบตามคลื่นทุกกรณี

ถ้าเห็นแสงสีฟ้าวาบตามจังหวะคลื่น คำอธิบายหลักคือสิ่งมีชีวิตเรืองแสงถูกกระตุ้นให้ปล่อยแสง ส่วนทะเลที่สว่างเป็นผืนกว้างเป็นอีกปรากฏการณ์หนึ่งและอาจมีกลไกต่างกัน ทั้งสองแบบทำให้ทะเลเรืองแสงได้ แต่หน้าตาและหลักฐานที่ใช้อธิบายไม่เหมือนกัน

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th