นกกระจาบยกตาข่ายหนีในชาดก ก่อนความแตกแยกจะตามมา

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เมื่อพรานเหวี่ยงตาข่ายคลุมฝูงนกกระจาบ พวกมันหนีได้ด้วยการช่วยกันยกตาข่ายไปวางพาดพุ่มหนาม แล้วลอดออกจากข้างใต้ เรื่องนี้อยู่ใน สมโมทมานชาดก ชาดกที่ 33 ซึ่งเล่าต่อว่าเมื่อฝูงนกเริ่มทะเลาะกัน พวกมันกลับยกตาข่ายไม่สำเร็จและถูกพรานจับได้

เรื่องนี้ปรากฏในอรรถกถาชาดก ไม่ใช่บันทึกเหตุการณ์จริงหรือคำอธิบายพฤติกรรมของนก กรอบเรื่องเล่าว่าพระพุทธเจ้าตรัสเล่าเรื่องนี้แก่ญาติที่กำลังขัดแย้งกัน พร้อมยกฝูงสัตว์ที่ร่วมมือกันจนเอาชนะศัตรูได้มาเตือนใจ ตอนต้นพรานเลียนเสียงนกให้พวกมันมารวมกัน ก่อนเหวี่ยงตาข่ายคลุมและเก็บใส่ตะกร้า

นกโพธิสัตว์ในเรื่องจึงชวนฝูงวางแผนว่า เมื่อพรานโยนตาข่ายลงมา แต่ละตัวให้สอดหัวเข้าช่องตาข่าย จากนั้นช่วยกันยกผืนตาข่ายขึ้นบินไปยังพุ่มหนาม เมื่อวางตาข่ายพาดหนามแล้ว ฝูงนกจึงลอดออกจากใต้ตาข่ายได้ ส่วนพรานต้องเสียเวลาแกะตาข่ายออกจากกิ่งหนาม จนกลับบ้านมือเปล่า

เมื่อภรรยาบ่นว่าพรานกลับบ้านมือเปล่าหลายวัน เขาอธิบายว่าฝูงนกหนีได้เพราะช่วยกันยกตาข่าย แล้วบอกภรรยาว่าพวกมันคงร่วมมือกันเช่นนี้ไม่ได้ตลอดไป วันไหนทะเลาะกัน เขาจะจับได้ทั้งฝูง

ความขัดแย้งเริ่มขึ้นระหว่างลงไปหาอาหาร นกตัวหนึ่งเผลอเหยียบหัวอีกตัว เมื่อขอโทษแล้วอีกฝ่ายยังโกรธ ทั้งคู่ก็เริ่มต่อว่ากันว่าใครเป็นคนยกตาข่ายกันแน่ จากที่เคยทำตามแผนเดียวกัน พวกมันกลับรอให้อีกฝ่ายลงมือ

ไม่กี่วันต่อมา พรานกลับมาโยนตาข่ายใส่ฝูงนกอีกครั้ง คราวนี้พวกมันมัวแต่พูดว่า “ตัวเองยกสิ” จึงไม่ช่วยกันยกตาข่าย พรานรวบจับนกที่เหลือได้ ส่วนนกโพธิสัตว์เห็นว่าฝูงเริ่มขัดแย้งและคาดว่าจะเกิดอันตราย จึงพาบริวารของตนย้ายไปอยู่ที่อื่น

อรรถกถาปิดเรื่องด้วยคำเตือนแก่ญาติว่า การทะเลาะกันเป็นต้นเหตุของความเสียหาย

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th