ตาลปัตรกับพัดยศเหมือนกันไหม? หน้าที่ในพิธีบอกความต่างได้

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เห็นพระถือพัดในพิธีแล้วคนอาจเรียกพัดนั้นว่า “ตาลปัตร” ได้ เพราะคำนี้ใช้กับพัดใบตาลและพัดผ้าทรงคล้ายกันด้วย แต่ พัดยศบอกบทบาทเฉพาะ คือพัดที่ใช้ประกอบเกียรติยศของพระที่ได้รับสมณศักดิ์ พัดพระที่เห็นในพิธีจึงไม่ได้เป็นพัดยศทุกอัน

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรอ้างนิยามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ว่า ตาลปัตรคือพัดทำด้วยใบตาล มีด้ามยาว สำหรับพระภิกษุถือบังหน้าในพิธี เช่น เวลาให้ศีล นิยามยังอนุโลมให้เรียกพัดผ้าหรือไหมที่มีลักษณะคล้ายกันว่าตาลปัตรได้ ปัจจุบันพัดที่ทำจากใบตาลหรือใบลานมีอยู่น้อย ส่วนใหญ่เป็นพัดสำเร็จรูปที่ทำจากผ้าและใช้ด้ามพลาสติก

ส่วนพัดยศมีหน้าที่เฉพาะกว่า สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดร้อยเอ็ดอธิบายว่า พัดชนิดนี้พัฒนามาจากพัดใบตาล แต่ทำอย่างประณีตและแตกต่างจากตาลปัตรทั่วไป เดิมเป็นพัดที่ทำขึ้นเพื่อพระราชทานแก่พระสงฆ์ ก่อนจะกลายเป็นเครื่องประกอบเกียรติยศของพระที่ได้รับแต่งตั้งสมณศักดิ์ และสัมพันธ์กับลำดับชั้นของสมณศักดิ์ด้วย

เพราะฉะนั้นพัดยศจึงไม่ได้หมายถึงพัดที่ดูสวยหรือมีลวดลายมากเท่านั้น จุดสำคัญคือบทบาทในพิธีและที่มาของพัด ถ้าเห็นภาพพระถือพัดอยู่เพียงภาพเดียว เรายังระบุไม่ได้แน่ชัดว่าเป็นพัดยศหรือพัดอีกชนิดหนึ่ง ควรดูชื่องานหรือประกาศประกอบด้วย

หน้าเว็บของจังหวัดร้อยเอ็ดใช้ชื่อพิธี “สัญญาบัตร พัดยศ” ในกรณีพระได้รับพระราชทานแต่งตั้งเป็นพระราชาคณะ นี่เป็นตัวอย่างของบริบทที่บอกได้ว่าพัดยศเชื่อมกับการแต่งตั้งสมณศักดิ์ ไม่ใช่แค่เครื่องใช้ในพิธีทั่วไป

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th