ผมหงอกเส้นแรกของกษัตริย์มฆเทว: จุดเปลี่ยนในมฆเทวสูตร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

พระเจ้ามฆเทวะรับสั่งกับช่างกัลบก (ช่างตัดผม) ไว้ว่า หากเห็นผมหงอกบนพระเศียรเมื่อใด ให้รีบมาบอกทันที

มฆเทวสูตรเล่าว่าเมื่อช่างพบผมหงอกเส้นแรก พระองค์ให้ถอนมาวางบนพระหัตถ์ เรียกมันว่า “เทวทูต” แล้วมอบราชสมบัติแก่พระโอรสเพื่อออกผนวช

พระพุทธเจ้าทรงเล่าเรื่องนี้แก่พระอานนท์ หลังพระอานนท์ทูลถามเหตุที่พระองค์แย้มพระโอษฐ์ เรื่องเกิดขึ้นที่สวนมะม่วงของพระเจ้ามฆเทวะใกล้เมืองมิถิลา ในอดีตกาลกษัตริย์พระองค์นี้ปกครองโดยธรรม และทรงถือศีลในวันพระ 8 ค่ำ 14 ค่ำ และ 15 ค่ำของทุกปักษ์

เมื่อช่างกัลบกรายงาน พระเจ้ามฆเทวะรับสั่งว่า “เทวทูตปรากฏแก่พ่อแล้ว” และบอกพระโอรสว่าได้เสวยความสุขทางโลกมาพอแล้ว ถึงเวลาจะแสวงหาความสุขอันเป็นทิพย์ พระองค์พระราชทานบ้านส่วยแก่ช่าง แล้วให้โอรสรับช่วงปกครอง พร้อมกำชับว่าเมื่อเห็นผมหงอกของตน ให้ทำตามและส่งต่อธรรมเนียมนี้ อย่าปล่อยให้ขาดสูญ เชิงอรรถฉบับมหาจุฬาฯ อธิบาย “เทวทูต” ในที่นี้ว่าหมายถึงทูตแห่งความตาย เพราะผมหงอกเหมือนเตือนว่าคนเราเข้าใกล้ความตาย

พระสูตรเล่าว่าพระโอรสและพระราชนัดดาสืบธรรมเนียมออกบวชเมื่อพบผมหงอกต่อกันถึง 84,000 ชั่วกษัตริย์ จนถึงพระเจ้านิมิ ส่วนพระเจ้ากฬารกชนกเป็นกษัตริย์องค์สุดท้ายของธรรมเนียมนี้ เพราะไม่ได้ออกจากวังผนวชและทรงตัดวัตรดังกล่าว พระเจ้ามฆเทวะออกบวชและเจริญพรหมวิหารสี่ ได้แก่ เมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขา ตามเรื่องเล่า หลังสิ้นพระชนม์พระองค์ได้ไปเกิดในพรหมโลก

ตอนท้ายพระพุทธเจ้าตรัสว่าพระองค์เคยเป็นพระเจ้ามฆเทวะ ธรรมเนียมเดิมพาไปเกิดในพรหมโลก แต่ยังไม่ถึงนิพพาน พระองค์ทรงชี้ว่าอริยมรรคมีองค์แปดเป็นทางสู่ความดับทุกข์ ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ (เห็นชอบ) สัมมาสังกัปปะ (ดำริชอบ) สัมมาวาจา (เจรจาชอบ) สัมมากัมมันตะ (กระทำชอบ) สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ) สัมมาวายามะ (พยายามชอบ) สัมมาสติ (ระลึกชอบ) และสัมมาสมาธิ (ตั้งจิตมั่นชอบ)

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th