หนังใหญ่ไม่ได้ขยับเอง: คนเชิดต้องเต้นตามจังหวะเพื่อให้เงามีชีวิต

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ตัวละครในหนังใหญ่เดิน ยกอาวุธ หรือวิ่งไล่กันได้ ทั้งที่ภาพหนังไม่ขยับเอง การเคลื่อนไหวเกิดจากคนเชิดที่ถือภาพหนังขนาดใหญ่แล้วก้าวไปพร้อมกับฉาก ท่าทางของคนบนเวทีจึงเปลี่ยนเงาบนจอให้เหมือนตัวละครกำลังแสดงอยู่

คนเชิดเป็นผู้สร้างการเคลื่อนไหวให้ตัวหนังใหญ่ ภาพแต่ละตัวแกะจากหนังวัวฟอกและเป็นภาพนิ่ง ไม่ได้มีข้อต่อให้ขยับแขนขาเหมือนหุ่นเชิดขนาดเล็ก เมื่อนำไปแสดง แสงจะทำให้เกิดเงาบนจอผ้าสีขาว ส่วนผู้เชิดต้องเคลื่อนรูปหนังให้ตรงกับท่าทางของตัวละครในเรื่อง

บทความของ TAT Newsroom ระบุว่า ผู้เชิดต้องใช้แรงและความยืดหยุ่น เพราะต้องถือรูปหนังที่หนักระหว่างแสดง พวกเขาย่ำเท้าตามจังหวะเพื่อให้เงาเป็นภาพกองทัพเดินขบวน เลื่อนตัวไปตามเวที และกระโดดเพื่อจัดตำแหน่งตัวหนัง ท่าทางเหล่านี้ทำให้การเชิดเป็นงานที่ใช้ทั้งแรงกายและการควบคุมภาพบนจอ

การแสดงยังต้องประสานกันหลายฝ่าย ผู้เชิดขยับตัวหนังตามวงปี่พาทย์และผู้บรรยายที่เล่าเรื่องจากด้านหลังจอ ผู้บรรยายคนเดียวสามารถเปลี่ยนน้ำเสียงรับบทตัวละครหลายตัวได้ เมื่อเสียงดนตรี คำพากย์ และท่าทางเดินไปด้วยกัน เงาภาพนิ่งจึงกลายเป็นฉากต่อสู้หรือบทสนทนาบนจอผืนเดียว

เรื่องที่นำมาแสดงส่วนใหญ่เป็นรามเกียรติ์ ตัวหนังจึงแกะเป็นตัวละครอย่างพระราม พระลักษมณ์ นางสีดา ทศกัณฐ์ และหนุมาน แต่ละตัวมีท่าทางกับสีหน้าที่ช่างแกะสลักตั้งใจทำให้จำได้จากเงา แม้ผู้ชมจะเห็นเพียงภาพสีดำบนจอ รายละเอียดบนหนังและท่วงท่าของผู้เชิดก็ช่วยแยกบุคลิกของตัวละคร

วัดขนอน อำเภอโพธาราม จังหวัดราชบุรี เป็นชุมชนที่สืบสานหนังใหญ่ต่อเนื่อง ประวัติของคณะวัดขนอนย้อนถึงสมัยรัชกาลที่ 5 เมื่อพระครูศรัทธาสุนทร หรือหลวงปู่กล่อม เจ้าอาวาสในเวลานั้น รวบรวมช่างฝีมือมาแกะตัวหนังชุดใหม่ งานช่าง การพากย์ ดนตรี และการเคลื่อนไหวของผู้เชิดจึงอยู่ในเวทีเดียวกัน

ครั้งหน้า ถ้าได้ชมหนังใหญ่ ลองสังเกตช่วงที่เงาเปลี่ยนท่าไปพร้อมเสียงดนตรี จังหวะก้าวของคนเชิดกับคำพากย์ช่วยให้ภาพหนังแผ่นนิ่งเล่าเรื่องต่อเนื่องได้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th