ลิ้นแมวมีปุ่มหันไปทางเดียวกัน ช่วยเลียขนอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เวลาแมวลากลิ้นผ่านขน เราจะสัมผัสได้ถึงผิวสาก ๆ บนลิ้น ปุ่มเคราตินเล็ก ๆ หันย้อนเข้าหาคอ ส่วนปลายมีโพรงที่พาน้ำลายลงไปตามเส้นขน ทำให้การเลียช่วยจัดขนและส่งน้ำลายเข้าไปถึงชั้นขนด้านใน

งานของ Alexis C. Noel และ David L. Hu ที่ตีพิมพ์ในวารสาร PNAS ปี 2018 ศึกษาลิ้นแมวบ้าน บ็อบแคต คูการ์ เสือดาวหิมะ เสือ และสิงโต ผู้วิจัยใช้ภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ดูโครงสร้างปุ่มบนลิ้น และถ่ายวิดีโอความเร็วสูงตอนแมวเลียขน จึงเห็นทั้งรูปร่างของปุ่มและวิธีที่มันขยับขณะทำความสะอาดตัว

ภาพสแกนเผยว่าปุ่มไม่ได้เป็นกรวยตันอย่างที่เคยเข้าใจกัน แต่มี โพรงรูปตัวยูอยู่ตรงปลาย เมื่อปุ่มแตะของเหลว แรงตึงผิวจะดึงของเหลวเข้าไปในโพรง ผู้วิจัยทดลองกับสีผสมอาหารและพบว่าสีไหลเข้าไปในปุ่มของแมวบ้านกับเสือได้ในเวลาไม่ถึง 0.1 วินาที พอแมวลากลิ้นผ่านขน น้ำลายที่อยู่ในปุ่มก็ถ่ายลงบนเส้นขนได้

วิดีโอแสดงจังหวะเลียขนเป็นลำดับ: แมวยื่นลิ้นออกมา แผ่ลิ้นให้กว้างและแข็งขึ้น กวาดผ่านขน แล้วม้วนลิ้นกลับเป็นรูปตัว U ระหว่างแผ่ลิ้น ปุ่มจะหมุนตั้งขึ้นเกือบตั้งฉากกับผิวลิ้น ทำให้สัมผัสเส้นขนได้มากขึ้น จังหวะนี้ช่วยให้ปลายปุ่มแทรกผ่านขนชั้นนอกไปยังบริเวณลึกกว่าได้

ขนแมวแบ่งเป็นสองชั้น ขนชั้นนอกช่วยปกป้องผิว ส่วนขนชั้นในเก็บความอบอุ่น ปุ่มที่ยื่นลงไปตามเส้นขนจึงพาน้ำลายไปถึงบริเวณที่ผิวลิ้นเรียบ ๆ แตะไม่ถึง งานทดลองวัดความสูงปุ่มจากตัวอย่างแมวหกชนิดได้ใกล้เคียงกันที่ 2.3 ± 0.2 มิลลิเมตร แม้ขนาดตัวของสัตว์ที่ศึกษาแตกต่างกันมาก

การเลียยังช่วยให้ลิ้นเอาสิ่งที่ติดอยู่บนขนออกได้ เมื่อปลายปุ่มเกี่ยวกับปมขน ฐานที่ยืดหยุ่นช่วยให้ปุ่มหมุนรับแรงแทนที่จะเป็นแท่งแข็งติดอยู่ท่าเดิม ผู้วิจัยพบว่าปุ่มที่หมุนออกเมื่อเจอปมเพิ่มแรงที่ใช้จัดการกับปมนั้น ลักษณะนี้ทำให้ลิ้นทำหน้าที่คล้ายหวีที่แนบไปกับผิวขน

อีกผลที่งานนี้วัดได้คือ น้ำลายที่แมวทิ้งไว้บนขนระเหยและช่วยระบายความร้อนจากผิว ในภาพความร้อนหลังแมวเลีย นักวิจัยเห็นอุณหภูมิต่างกันได้ถึง 17 องศาเซลเซียสระหว่างผิวหนังกับขนชั้นนอก ตัวเลขนี้มาจากการทดลองในงานดังกล่าว ไม่ใช่อุณหภูมิที่แมวทุกตัวจะลดลงเท่ากันในทุกสภาพอากาศ

ส่วนการกินเนื้อ ผู้เขียนกล่าวถึงข้อเสนอจากงานก่อนหน้าว่าปุ่มอาจช่วยจับอาหาร และปลายแหลมอาจกดหรือแทงเนื้อได้ อย่างไรก็ตาม การทดลองของ Noel และ Hu มุ่งศึกษาการแต่งขน ไม่ได้ทดสอบว่าปุ่มช่วยเลาะเนื้อออกจากกระดูกหรือไม่

สิ่งที่งานทดลองยืนยันชัดคือ ปุ่มหันย้อนบนลิ้นแมวช่วยพาน้ำลายเข้าไปตามเส้นขนและทำงานร่วมกับการเคลื่อนไหวของลิ้น ส่วนบทบาทระหว่างกินอาหารยังเป็นข้อเสนอที่ต้องแยกจากผลเรื่องการเลียขน

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th