สวนมะม่วงเงียบสงบ แต่ใจพระเมฆิยะกลับวุ่นวาย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ริมฝั่งแม่น้ำกิมิกาฬา พระเมฆิยะเห็นสวนมะม่วงงดงามน่ารื่นรมย์ จึงคิดว่าน่าจะเหมาะแก่การภาวนา เขาขอพระพุทธเจ้าไปอยู่ที่นั่น แต่เมื่อได้ไปจริง ใจกลับไม่สงบอย่างที่หวัง

เมฆิยสูตรเล่าว่า ในสวนมะม่วง พระเมฆิยะถูกความคิดเรื่องกาม ความพยาบาท และการเบียดเบียนรบกวน พระพุทธเจ้าจึงตรัสถึงปัจจัย 5 อย่างที่ช่วยให้จิตพัฒนาไปสู่ความหลุดพ้น และให้เจริญธรรมอีก 4 ข้อด้วย

ก่อนเหตุการณ์ในสวน พระเมฆิยะเป็นพระอุปัฏฐากของพระพุทธเจ้าที่จาลิกบรรพต วันหนึ่งท่านออกบิณฑบาตที่ชันตุคามและเดินพักริมแม่น้ำกิมิกาฬาหลังฉันอาหาร เมื่อเห็นสวนมะม่วงจึงขออนุญาตไปบำเพ็ญเพียร พระพุทธเจ้าตรัสให้รอจนกว่าจะมีภิกษุรูปอื่นมา แต่พระเมฆิยะทูลขอถึงสามครั้ง พระองค์จึงให้ท่านกำหนดเวลาที่เหมาะสมแล้วไปได้

พระเมฆิยะเข้าไปนั่งพักที่โคนต้นมะม่วง แล้วพบความคิดอกุศลเกิดขึ้นบ่อย ได้แก่ กามวิตก (ความคิดหมกมุ่นในกาม) พยาบาทวิตก (ความคิดปองร้าย) และวิหิงสาวิตก (ความคิดเบียดเบียน) ท่านประหลาดใจว่าตนออกบวชด้วยศรัทธาแล้ว แต่ความคิดเหล่านี้ยังรบกวนใจ เมื่อตกเย็นจึงกลับไปเล่าเรื่องให้พระพุทธเจ้าฟัง

พระพุทธเจ้าตรัสถึงปัจจัย 5 ด้าน ข้อแรกคือมีมิตรดีและเพื่อนดี ข้อสองคือมีศีลและสำรวมตน ข้อสามคือได้สนทนาเรื่องที่ช่วยขัดเกลาใจ เช่น ความมักน้อย ความสันโดษ ความสงัด การไม่คลุกคลี ความเพียร ศีล สมาธิ ปัญญา ความหลุดพ้น และความรู้เห็นในความหลุดพ้น ข้อสี่คือเพียรละอกุศลและทำกุศลให้เกิด ส่วนข้อห้าคือมีปัญญาเห็นความเกิดและความดับ จนคลายกิเลสและความทุกข์

เมื่อดำรงอยู่ในปัจจัยห้าข้อนี้ พระสูตรให้เจริญธรรมอีก 4 ข้อ: พิจารณาความไม่งามของกายเพื่อลดความกำหนัด แผ่เมตตาเพื่อลดความพยาบาท ระลึกรู้ลมหายใจเพื่อตัดความคิดฟุ้งซ่าน และพิจารณาความไม่เที่ยงเพื่อละความถือตัวว่าเป็นเรา

ตอนท้ายพระพุทธเจ้าทรงเปล่งคาถาว่า ความคิดหยาบและละเอียดทำใจให้ฟุ้งซ่านได้ ผู้ไม่รู้ทันย่อมไหลไปตามความคิด ส่วนผู้มีสติรู้เท่าทันย่อมสำรวมระวัง

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th