จับเหรียญแล้วมือมีกลิ่นโลหะ กลิ่นนั้นมาจากอะไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

หยิบเหรียญออกจากกระเป๋าแล้วได้กลิ่นคล้ายเหล็กติดนิ้ว

กลิ่นโลหะที่ติดมือเป็นสารระเหยซึ่งเกิดบนผิว เมื่อไอออนจากโลหะทำปฏิกิริยากับไขมันบนผิวหนัง จมูกจึงรับรู้เหมือนเหล็กมีกลิ่น ทั้งที่สารที่มีกลิ่นเพิ่งเกิดหลังการสัมผัส

เหงื่อและความชื้นทำให้ผิวเหล็กกัดกร่อนเล็กน้อยจนปล่อยไอออนที่เรียกว่า Fe2+ ออกมา ไอออนนี้ไปเร่งการสลายตัวของสารเปอร์ออกไซด์ ซึ่งเกิดจากไขมันบนผิวทำปฏิกิริยากับออกซิเจน ผลที่ได้คือโมเลกุลเล็ก ๆ ระเหยขึ้นสู่อากาศและเข้าจมูกเรา

งานของ Dietmar Glindemann และคณะในวารสาร Angewandte Chemie ปี 2006 ทดลองให้ผิวของอาสาสมัคร 7 คนสัมผัสเหล็กหรือสารละลายไอออนเหล็ก โดยทำให้ผิวชื้นด้วยเหงื่อจำลอง ผู้เข้าร่วมรับรู้กลิ่นคล้ายเหล็ก เมื่อนักวิจัยวิเคราะห์อากาศเหนือผิวก็พบสารระเหยกลุ่มแอลดีไฮด์กับคีโตน ส่วนสารละลาย Fe3+ ไม่ให้กลิ่นแบบเดียวกันในชุดทดลอง ชุดควบคุมที่ทดสอบเหล็กโดยไม่มีผิวหนัง หรือผิวหนังที่ไม่มีเหล็ก ก็ไม่ให้กลิ่นที่ตรวจพบแบบเดียวกัน

สารที่พบไม่ได้มีตัวเดียว หนึ่งในนั้นคือ 1-octen-3-one ซึ่งให้กลิ่นคล้ายเห็ดปนกลิ่นโลหะ นักวิจัยวัดว่าสารนี้มีส่วนประมาณหนึ่งในสามของความเข้มกลิ่นรวมเหนือผิวในการทดลอง จึงเป็นตัวสำคัญ แต่ไม่ใช่สารเดียวที่ทำให้เกิดกลิ่น นักวิจัยใช้ทั้งเครื่องวิเคราะห์สารระเหยและการทดสอบกลิ่นเพื่อระบุโมเลกุลสำคัญ

บทความวิจัยยังรายงานว่าผิวที่สัมผัสทองแดงและทองเหลืองให้กลิ่นคล้ายกันด้วย อย่างไรก็ตาม การทดลองกับผิวมีอาสาสมัครเพียง 7 คนและเน้นเหล็ก จึงอธิบายกลไกที่เกิดขึ้นได้ แต่ไม่ได้ยืนยันว่าเหรียญทุกชนิดหรือทุกคนจะมีกลิ่นแรงเท่ากัน

คำว่า “กลิ่นโลหะ” จึงเป็นคำที่เราใช้เรียกกลิ่นจากสารซึ่งเกิดหลังผิวสัมผัสโลหะ กลิ่นนั้นเริ่มที่ผิวหนัง ไม่ได้ลอยออกมาจากเนื้อเหรียญเอง

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th