อุโมงค์ขุนตาน: เหตุผลที่รถไฟสายเหนือเลือกลอดภูเขา

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เมื่อรถไฟแล่นเข้าอุโมงค์ แสงข้างนอกจะหายไปจากหน้าต่างอยู่ครู่หนึ่ง แต่ช่องทางที่ตัดผ่านภูเขานี้ใช้เวลาสร้างนานหลายปี

อุโมงค์ขุนตานเจาะผ่านแนวเขาที่ขวางเส้นทางรถไฟระหว่างลำปางกับลำพูน เพื่อให้เส้นทางสายเหนือผ่านดอยขุนตานไปต่อได้ สารานุกรมวัฒนธรรมไทยของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรระบุว่า ใน พ.ศ. 2448 มีการสำรวจแนวเจาะผ่านดอยงาช้าง การสำรวจใช้เวลาสองปี ก่อนเริ่มขุดอุโมงค์ใน พ.ศ. 2450

แต่ทางรถไฟไม่ได้จบที่ปากอุโมงค์ ช่วงจากลำปางไปถึงปากอุโมงค์ด้านใต้ยาวราว 8 กิโลเมตรและคดเคี้ยวตามโขดหินกับหน้าผา ตลอดทางมีเหวลึกสามแห่งจนต้องสร้างสะพานข้ามเหว บางช่วงใช้ไม้ประกอบเป็นโครงสูงรองรับราง เพราะพื้นเหวอยู่ต่ำกว่าทางรถไฟมาก

คนงานขุดอุโมงค์จากสองด้านให้มาบรรจบกัน โดยเจาะรูในหินแล้วใส่ดินระเบิดเพื่อเปิดทาง หากเจอก้อนหินที่ระเบิดให้แตกยาก ก็ใช้ไฟเผาหินให้ร้อนแล้วราดน้ำให้แตกร้าว ส่วนช่วงที่อุโมงค์ลึกจนมีอากาศไม่พอ ต้องใช้เครื่องจักรไอน้ำสูบอากาศจากด้านนอกเข้าไป

สารานุกรมฯ ระบุว่าการเจาะกินเวลาราวแปดปีจึงทะลุถึงกันใน พ.ศ. 2458 หินและดินที่ขุดออกมารวมประมาณ 60,000 ลูกบาศก์เมตร ถูกนำไปถมบริเวณลำห้วยหน้าอุโมงค์ ซึ่งต่อมากลายเป็นพื้นที่ตั้งสถานีขุนตาน

หลังเจาะทะลุ ยังต้องผูกเหล็กและหล่อคอนกรีตทำผนังกับหลังคาเพื่อเพิ่มความแข็งแรงและป้องกันน้ำรั่ว งานส่วนนี้ใช้เวลาอีกสามปี สารานุกรมฯ ระบุว่าอุโมงค์ยาวกว่า 1.3 กิโลเมตร และปากอุโมงค์ด้านเหนือสูงกว่าด้านใต้ 14 เมตร

ข้อมูลเดียวกันระบุว่าทางรถไฟช่วงแม่ตานน้อยถึงขุนตานมีระดับสูงต่างกัน 200 เมตร เป็นช่วงที่ลาดชันที่สุดของทางรถไฟไทยในเวลานั้น

อุโมงค์ช่วยให้รถไฟผ่านแนวเขา ส่วนสะพานช่วยให้รางข้ามเหวลึกและต่อเส้นทางไปอีกด้านได้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th