ถนนร้อนเหมือนมีน้ำขัง ทั้งที่พื้นแห้ง ภาพลวงตานี้เกิดได้อย่างไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ขับรถกลางแดดบนถนนยางมะตอย บางช่วงพื้นตรงหน้าดูเป็นเงาวาวเหมือนมีน้ำขังอยู่ไกล ๆ แต่พอรถเคลื่อนไปข้างหน้า เงานั้นกลับเลื่อนไปอยู่ไกลกว่าเดิมจนมองไม่เห็นน้ำจริง

สิ่งที่เห็นมักเป็นภาพลวงตาจากการหักเหของแสง ไม่ใช่น้ำบนถนน เมื่อยางมะตอยร้อนจัด อากาศชั้นที่อยู่ติดพื้นจะร้อนกว่าอากาศด้านบน แสงที่ผ่านชั้นอากาศอุณหภูมิต่างกันจึงเปลี่ยนทิศและโค้งเข้าหาสายตา ภาพชนิดนี้เรียกว่า “มิราจแบบต่ำ” เพราะภาพที่เห็นอยู่ต่ำกว่าวัตถุจริง

มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดมีชุดสาธิตชื่อ Hot Road Mirage จำลองถนนยางมะตอยที่ร้อนกว่าอากาศรอบข้าง โดยทำให้แสงจากวัตถุเดินทางผ่านอากาศร้อนใกล้พื้นกับอากาศเย็นด้านบน ผลที่มองเห็นคือภาพของวัตถุปรากฏกลับหัวอยู่ใต้แนวพื้นถนน แสดงให้เห็นว่าแสงมาถึงตาตามแนวโค้ง ไม่ได้สะท้อนจากแอ่งน้ำจริง

ส่วนที่ทำให้พื้นดูเปียกคือแสงจากท้องฟ้า เมื่อแสงเดินทางผ่านอากาศเหนือถนนที่ร้อน มันจะหักเหขึ้นมาหาผู้สังเกต แสงสีฟ้าจากท้องฟ้าจึงมาถึงตาในแนวที่ควรเห็นถนน พื้นไกล ๆ เลยดูเหมือนมีแอ่งน้ำหรือเงาสะท้อน ทั้งที่ไม่มีน้ำอยู่ตรงนั้น

เว็บไซต์กิจกรรมด้านแสงของสมาคมทัศนศาสตร์แห่งสหรัฐฯ อธิบายว่า แถบวาวจะหายไปเมื่อคนขับเข้าใกล้ จึงไม่ใช่รอยน้ำที่หยุดอยู่กับที่เหมือนแอ่งจริง

ปรากฏการณ์นี้เห็นชัดเมื่อถนนโดนแดดจนร้อนและมองไปตามแนวถนนไกล ๆ ผิวแอสฟัลต์สีเข้มที่โดนแดดจะร้อนกว่าอากาศด้านบน ส่วนพื้นถนนที่อยู่ใกล้ตัวอาจดูปกติ เพราะความต่างของอุณหภูมิและมุมมองไม่เหมือนบริเวณไกลออกไป จึงเกิดภาพเหมือนน้ำเป็นหย่อม ๆ ไม่ได้คลุมถนนทั้งหมด

ถ้าต้องแยกภาพลวงตากับน้ำจริง ให้สังเกตว่ารอยเงาวาวเคลื่อนหนีเมื่อเข้าใกล้หรือไม่ แต่ระหว่างขับรถไม่ควรหักหลบหรือเบรกกะทันหันเพียงเพราะเห็นเงาไกล ๆ ให้รักษาระยะและมองสภาพถนนใกล้รถตามปกติ จุดวาวที่เคลื่อนหายไปเมื่อรถเข้าใกล้เป็นลักษณะสำคัญของภาพลวงตาชนิดนี้ ส่วนแอ่งน้ำจริงยังอยู่บนพื้นตำแหน่งเดิม

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th