คทาเฮอร์มีสมีงูสองตัว แล้วกลายเป็นตราแพทย์ได้อย่างไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

บนตราหน่วยแพทย์บางแห่งมีไม้มีปีกกับงูสองตัว ภาพนี้ดูคล้ายเครื่องหมายรักษาโรคที่คุ้นตา แต่ต้นทางของมันเป็นเรื่องอีกแบบหนึ่ง

คทางูสองตัวคือคาดูเซียสของเฮอร์มีส เทพผู้ส่งสารและเทพที่ผูกกับการค้า ส่วนเครื่องหมายของอัสคลีปิอุส เทพแห่งการรักษา เป็นไม้เท้าที่มีงูตัวเดียวและไม่มีปีก

พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์อังกฤษเล่าตามตำนานกรีกว่า เฮอร์มีสโยนคทาเข้าไปห้ามงูสองตัวที่กำลังสู้กัน งูหยุดและพันรอบไม้เท้า ภาพนี้จึงผูกกับการยุติข้อขัดแย้งอย่างสงบ ก่อนกลายเป็นเครื่องหมายของการค้า

อัสคลีปิอุสมีบทบาทต่างออกไป พิพิธภัณฑ์อธิบายว่าเขาเป็นเทพแห่งการรักษา และมักปรากฏพร้อมไม้เท้าที่มีงูตัวเดียว ภาพงูพันไม้เท้าจึงถูกใช้แทนการรักษาและวิชาการแพทย์มานาน ต่างจากคทาเฮอร์มีสที่เดิมสื่อถึงการส่งสาร การเจรจา และการค้า

คทาเฮอร์มีสเริ่มเข้าใกล้วงการยาผ่านประวัติการเล่นแร่แปรธาตุ ช่วงปลายยุคกลางถึงยุคฟื้นฟูศิลปวิทยา ผู้คนเชื่อมชื่อเฮอร์มีสกับตำราลับและการปรุงสารต่าง ๆ นักเล่นแร่แปรธาตุใช้รูปคทานี้กำกับตำรับที่มีโลหะปรอท ก่อนสัญลักษณ์จะปรากฏในงานพิมพ์และร้านเภสัช เส้นทางนี้ทำให้คทาสองงูถูกโยงกับยา แม้ต้นความหมายจะไม่ใช่การรักษา

ประวัติของกองทัพสหรัฐฯ เพิ่มอีกคำตอบหนึ่ง ศูนย์ประวัติศาสตร์ของ Army Medical Department ระบุว่ากองทัพใช้คทานี้บนเครื่องแบบพลทหารตั้งแต่ปี 1851 และเลือกแทนเครื่องหมายกางเขนมอลตาบนปกเสื้อนายทหารแพทย์ในปี 1902

ศูนย์ประวัติศาสตร์ Army Medical Department อธิบายว่าคทาสองงูสื่อถึงสถานะไม่ร่วมรบของแพทย์ทหาร ส่วนไม้เท้าอัสคลีปิอุสสื่อถึงภารกิจการรักษา

หลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง บุคลากรแพทย์จำนวนหนึ่งออกจากกองทัพไปทำงานพลเรือน และนำเครื่องหมายที่เคยติดเครื่องแบบไปด้วย ศูนย์ประวัติศาสตร์ AMEDD ระบุว่าคทาจึงค่อย ๆ กลายเป็นสัญลักษณ์การแพทย์ที่คนอเมริกันคุ้นตา

สรุปคือ คทาเฮอร์มีสมีงูสองตัวและปีก ส่วนไม้เท้าอัสคลีปิอุสมีงูตัวเดียว เรื่องตำนานและประวัติของหน่วยแพทย์อธิบายว่าทำไมคทาที่เริ่มจากการค้าและการเล่นแร่แปรธาตุจึงมาอยู่บนเครื่องหมายแพทย์ในสหรัฐฯ ได้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th